აშშ-ის საპრეზიდენტო სისტემა

შოთა ნარსია

პირველი საპრეზიდენტო სისტემა, ისევე, როგორც პრეზიდენტის თანამდებობა, აშშ-ში შეიქმნა. მას შემდეგ ბევრმა ქვეყანამ გადაიღო მმართველობის ეს მოდელი, თუმცა ყველა მათგანი ამერიკული საპრეზიდენტო სისტემის თავისებური ინტერპრეტაცია აღმოჩნდა, რომელმაც განსხვავებული მახასიათებლები გამოავლინა. აშშ-ში არსებული სისტემა ამ მხრივ პრაქტიკულად უნიკალურია. მსოფლიოში თითქმის არ მოიძებნება სახელმწიფო, სადაც საპრეზიდენტო სისტემის დადგენილი და პრაქტიკული მახასიათებლები ზუსტად მიჰყვებოდეს მმართველობის ამერიკულ მოდელს.

აშშ-ის კონსტიტუციის შექმნამდე, რომელმაც პრეზიდენტის ინსტიტუტი შემოიღო, არ არსებობდა სახელმწიფო მეთაურის თანამდებობა. “კონფედერაციის მუხლები”, რომელიც დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან ერთ წელზე მეტი ხნის შემდეგ, 1777 წლის 15 ნოემბერს, მიიღეს, არ ითვალისწინებდა ძლიერი ცენტრალური ხელისუფლების არსებობას. 10 წლის შემდეგ, 1787 წლის 17 სექტემბერს, ბევრი კამათისა და მიღწეული კომპრომისის შედეგად შეიქმნა მსოფლიოში პირველი დაწერილი, სისტემატიზირებული კონსტიტუცია, რომელმაც მმართველობის საპრეზიდენტო სისტემა დაადგინა. 1789 წლიდან, მას შემდეგ, რაც მისი რატიფიცირება ყველა შტატმა მოახდინა, აღნიშნული კონსტიტუცია ძალაში შევიდა.

აშშ-ის პრეზიდენტი არის, როგორც სახელმწიფოს მეთაური, შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი, ისე აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელი. პრეზიდენტის ეს ორმაგი ფუნქცია წარმოადგენს საპრეზიდენტო და საპარლამენტო სისტემების მთავარ განმასხვავებელს. კონსტიტუციის მიხედვით, პრეზიდენტის აღმასრულებელი ფუნქცია გამოიხატება “კანონების კეთილსინდისიერად აღსრულებაში”. ის ხელმძღვანელობს დეპარტამენტებს და უფლებამოსილია, ზედამხედველობა გაუწიოს მათ მუშაობას. აღსანიშნავია, რომ პრეზიდენტს არ აქვს ომის გამოცხადების უფლება. აშშ-ის კონსტიტუცია ამ უფლებას კონგრესს ანიჭებს. ამით სამხედრო ძალაუფლება დაბალანსებულია პრეზიდენტსა და კონგრესს შორის.

აშშ-ის საპრეზიდენტო სისტემა ეფუძნება ურთიერთშეკავებისა და ურთიერთგაწონასწორების (Checks and Balances) პრინციპს. ეს ფილოსოფიური ხედვა ასახავს აშშ-ის კონსტიტუციის მამების შიშს, რომ არ მომხდარიყო ძალაუფლების კონცენტრაცია ერთი პირის ხელში. პრეზიდენტი შეზღუდულია უფლებამოსილებების განხორციელებაში კონგრესისა და სასამართლოს მიერ. ხელისუფლების ეს სამი რგოლი ერთმანეთს აკონტროლებს, რაც პრაქტიკულად გამორიცხავს ძალაუფლების კონცენტრაციას რომელიმე ერთი შტოს ხელში. ეს პრინციპი უკავშირდება ხელისუფლების გამიჯვნის პრინციპსაც. უფლებამოსილებები ნაწილდება საკანონმდებლო, აღმასრულებელ და სასამართლო ხელისუფლებას შორის. ურთიერთშეკავებისა და ურთიერთგაწონასწორების სისტემა კი უზრუნველყოფს უფლებამოსილებების ერთი შტოს გარშემო თავმოყრისაგან თავის აცილებას. აღმასრულებელი ხელისუფლება, რომელსაც პრეზიდენტი მეთაურობს, აღჭურვილია უფლებამოსილებებით, რომლითაც ის ხელისუფლების დანარჩენ შტოებს აბალანსებს. პრეზიდენტს შეუძლია კანონპროექტის ინიცირება და კონგრესისათვის წარდგენა. ამავე დროს, უფლებამოსილია, ვეტო დაადოს საკანონმდებლო ორგანოს მიერ მიღებულ კანონს. პრეზიდენტი ნიშნავს მოსამართლეებს და შეიწყალებს მსჯავრდებულებს, რითაც ის სასამართლო ხელისუფლებას აწონასწორებს. კონგრესს შეუძლია პრეზიდენტის ვეტოს გაუქმება, თუკი მისი დაძლევის ინიციატივა ორივე პალატაში ხმების 2/3-ს მიიღებს. სენატი ამტკიცებს აღმასრულებელი ხელისუფლების დანიშვნებს. სასამართლო კი აღმასრულებელ ხელისუფლებას აკონტროლებს ისეთი მექანიზმებით, როგორიცაა აღმასრულებელი აქტების გადასინჯვა და სასამართლო აკრძალვის დადგენილების გამოტანა. აშშ-ის პრეზიდენტს არ აქვს უფლება, დაითხოვოს საკანონმდებლო ხელისუფლება. საპარლამენტო და ნახევრადსაპრეზიდენტო სისტემებში პრეზიდენტი ამ უფლებამოსილებით სარგებლობს.

აშშ-ის პრეზიდენტი უნდა იყოს დაბადებით ამერიკის მოქალაქე, არანაკლებ 35 წლისა. მას მოეთხოვება უკანასკნელი 14 წლის განმავლობაში აშშ-ში მუდმივად ცხოვრებაც. პრეზიდენტი აირჩევა 4 წლის ვადით. კონსტიტუციის XXII, 1951 წლის, შესწორების მიხედვით, პრეზიდენტი არ შეიძლება, არჩეული იყოს ორზე მეტი ვადით. კონსტიტუციის დამფუძნებლები გაურბოდნენ ხალხის მიერ საერთო სახალხო არჩევნების გზით პრეზიდენტის არჩევას; ამავე დროს, ეშინოდათ საკანონმდებლო ორგანოს მიერ პრეზიდენტის არჩევისაც, რადგან მომცრო შტატების წარმომადგენლების აზრით, ეს საშუალებას მისცემდა დიდ შტატებს, რომ თავიანთ კონტროლს დაექვემდებარებინათ ქვეყნის პრეზიდენტი. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, შეიმუშავეს პრეზიდენტის არჩევის შუალედური წესი და აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაურისა და უმაღლესი მთავარსარდლის არჩევა ამომრჩეველთა კოლეგიას მიანდეს.

აშშ-ის პრეზიდენტს ირჩევს ამომრჩეველთა კოლეგია, რომელიც შედგება თითოეულ შტატში არჩეული წარმომადგენლებისაგან. კოლეგიაში ყოველ შტატს სხვადასხვა რაოდენობის წარმომადგენელი ჰყავს, რადგან ის დამოკიდებულია შტატების მოსახლეობის რაოდენობაზე. აქ მოქმედებს “ყველაფერი გამარჯვებულს მიაქვს” პრინციპი, რადგან ამომრჩეველთა კოლეგიაში შტატებისათვის გათვალისწინებული ყველა ხმა გამარჯვებულ კანდიდატს მიაქვს, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მხარდაჭერის მაჩვენებელი, ხშირ შემთხვევაში, მცირედით აღემატება დამარცხებული კანდიდატის მიერ მიღებულ ხმათა რაოდენობას. პრეზიდენტის არჩევის აღნიშნული წესი არ გამორიცხავს პრეზიდენტად იმ კანდიდატის არჩევას, რომელმაც ქვეყნის საერთო მასშტაბით ნაკლები ხმა მიიღო. ასეთ შემთხვევას აშშ-ში ორჯერ ჰქონდა ადგილი. პირველად 2000 წლის არჩევნებზე, როდესაც გაიმარჯვა ჯორჯ ბუშმა (უმცროსი), რომელმაც ამომრჩეველთა კოლეგიაში 5 ხმით მეტი მიიღო, ვიდრე მისმა მოწინააღმდეგე ელ გორმა, თუმცა ხმების საერთო რაოდენობით ელ გორი ლიდერობდა. 2016 წლის არჩევნებზე კი დონალდ ტრამპმა გამარჯვება შეძლო, იმის მიუხედავად, რომ მისმა მოწინააღმდეგე ჰილარი კლინტონმა მას ხმების საერთო რაოდენობით გადაასწრო, რადგან ამომრჩეველთა კოლეგიაში 77–ით მეტი ხმა მიიღო, ვიდრე კლინტონმა. ამის მიზეზი ის გახდა, რომ ორივე გამარჯვებულმა კანდიდატმა მეტ შტატში შეძლო გამარჯვების მოპოვება. მოცემულ საარჩევნო სისტემას ხშირად აკრიტიკებენ და მას მოძველებულად მიიჩნევენ, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ აშშ-ის კონსტიტუციის დამფუძნებელმა მამებმა პრეზიდენტის არჩევის უფლება მიანიჭეს არა მხოლოდ აშშ-ის ამომრჩევლებს, არამედ შტატებსაც.

აშშ-ის საპრეზიდენტო სისტემის გადმოტანა ეროვნულ მმართველობაში ბევრმა ქვეყანამ სცადა, მათ შორის ლათინური ამერიკის, აფრიკისა და პოსტსაბჭოთა ქვეყნებმაც, თუმცა არცერთ მათგანში მან ისეთი მახასიათებლები არ შეიძინა, როგორიც აშშ-ში. ზოგი მათგანი არასტაბილური აღმოჩნდა, ზოგი კი ჰიბრიდულ მმართველობაში გადაიზარდა. როგორც იელის უნივერსიტეტის სოციოლოგიისა და პოლიტოლოგიის პროფესორი ხუან ხოსე ლინცი აღნიშნავს, ერთადერთი საპრეზიდენტო დემოკრატია, რომელსაც ხანგრძლივი კონსტიტუციური უწყვეტობა აქვს, ამერიკის შეერთებული შტატებია. უნდა ვივარაუდოთ, რომ ეს სისტემა სტაბილურობას კიდევ დიდხანს შეინარჩუნებს, იმის მიუხედავად, თუ ვინ მოდის ხელისუფლებაში. სწორედ ამაში მდგომარეობს აშშ-ის საპრეზიდენტო სისტემის უნიკალურობა.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეთორმეტე ნომერში, გვ. 28-31
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-12

ემიგრანტი ქვეყნიდან, სადაც ყველაფერი შეიძლება მოხდეს: გიორგი პაპაშვილის წარმატების ამბავი

ანა დავლიანიძე

თუკი 40-იანი წლების ამერიკაში წიგნის მაღაზიასთან გაივლიდით, ბესტსელერების თაროზე აუცილებლად შენიშნავდით ქართულ გვარს – პაპაშვილი. ქართველი მწერალი და მოქანდაკე გიორგი (ჯორჯ) პაპაშვილი თავის მეუღლეთან, ჰელენთან ერთად ავტორია წიგნისა „ყველაფერი შეიძლება მოხდეს“, რომელიც 1945 წელს ამერიკის შეერთებულ შტატებში გამომცემლობა „Harper and Brother”-ის მიერ გამოიცა და მალევე ნამდვილ ბესტსელერად იქცა. ამერიკულმა საზოგადოებამ ეს წიგნი ისეთი ღირებულების მატარებლად სცნო, რომ სასკოლო სახელმძღვანელოთა ნუსხაშიც კი შეიტანეს. ვინ იყო გიორგი პაპაშვილი და როგორ დაიწერა ბესტსელერი, რომლის 1,5 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა და მსოფლიოს 20 ენაზე ითარგმნა?

გიორგი პაპაშვილი ქართულ სოფელ კობიაანთკარში დაიბადა. მისი მონათხრობის მიხედვით, დედა ტრაგიკულად გარდაეცვალა, მამას კი საშუალება არ ჰქონდა, სკოლაში ეტარებინა. ამიტომაც გადაწყვიტა გიორგი რაიმე ხელობას დაუფლებოდა. ასე შეისწავლა ტყავზე მუშაობა და ხანჯლების კეთება. მალე იგი პირველ მსოფლიო ომში ჩაება და მენშევიკებთან ერთად კონსტანტინოპოლში აღმოჩნდა. იქ ორი წელი დაჰყო, ომის დასრულების შემდეგ კი ამერიკის ვიზის შოვნა და შტატებში გამგზავრება მოახერხა. პაპაშვილმა მრავალი სამუშაო გამოიცვალა – იყო მზარეული, ჭურჭლის მრეცხავი. ერთხანს ჰოლივუდშიც კი უმუშავია, როგორც თავად წერს – როცა ,,კაზაკი“ დასჭირდებოდათ, მხოლოდ მაშინ იძახებდნენ. მის ბიოგრაფიაში გამორჩული ადგილი უკავია მეუღლესა და თანაავტორს – ჰელენ უოლტს. აკაკი ბელიაშვილთან საუბრისას, პაპაშვილი აღნიშნავს, რამდენად დიდი წვლილი შეიტანა ჰელენმა წიგნის დაწერაში: „მე რის მწერალი ვარ, ჩემი ცოლი სწერამს, მე ვუამბობ ხოლმე და ეგაა მწერალი, მე კიარა“. როგორიც უნდა ყოფილიყო თითოეული მათგანის წილი ნაწარმოების შექმნაში, ტანდემი შედგა და მალე მთელი ამერიკა მათზე ალაპარაკდა.

1944 წელს, ოქტომბერში, ამერიკის ორმა უდიდესმა გამომცემლობამ ამერიკელ მკითხველს შესთავაზა ახალი წიგნი, რომელიც მაღაზიის თაროებიდან თვალის დახამხამებაში გაქრა. იგივე ბედი ეწია ნოემბერში დაბეჭდილ პარტიასაც. მომდევნო წლის იანვარში კი რომანი ოთხჯერ გამოიცა. კრიტიკოსები აღნიშნავდნენ, რომ ეს იყო ლიტერატურული ბუმი, – 1945 წლის თებერვალში კიდევ სამი ეტაპად დაიბეჭდა. ერთი წლის განმავლობაში რომანი ზუსტად ათჯერ გამოიცა. როდესაც წიგნის ასეთი პოპულარობა ჰელენს შეატყობინეს, გიორგი თურმე სახლის სახურავს არემონტებდა. „შემეშინდა ამ ამბავს რომ გაიგებდა, სიხარულისგან სახურავიდან არ ჩამოვარდნილიყო, ამიტომ ვუთხარი, ჩამოდი, ახალი ამბავი უნდა გითხრა-მეთქი“ –იხსენებდა მოგვიანებით ჰელენი.

მაინც რაა რის ამ წიგნში ისეთი, რომ სრულიად ამერიკამ აიტაცა? ასე რით დააინტერესა ქართველმა ემიგრანტმა „ქვეყანა, სადაც ყველაფერი შეიძლება მოხდეს“? ცოლ-ქმარი ეკონომიკურ კრიზისზე, გაფიცვებსა და უმუშევრობაზე გვიყვება, რიგითი ამერიკელი მოქალაქისა თუ ემიგრანტის ყოველდღიურ ჭიდილზე სირთულეების გადასალახად. გვიყვება, როგორ ცდილობდა კოობიაანთაკარიდან პირდაპირ ამერიკაში აღმოჩენილი ქართველი ბიჭი სრულიად განსხვავებულ ყოფასა და კულტურას შეჰგუებოდა. ავტორები მკითხველს საკუთარ ცხოვრებისეულ გამოცდილებას უზიარებენ. მოგვითხრობენ ამერიკის დადებითსა და უარყოფით მხარეებზე, იმ პრობლემებზე, რომლებსაც უცხო სოციუმში საკუთარი თავის ხელახლა პოვნისა და დამკვიდრებითვის ბრძოლაში, აწყდებიან ქვეყანაში ჩასული ემიგრანტები. მკითხველი საინტერესოდ და განსხვავებულად აღწერილი ჩვეულებრივი, ადამიანების ისტორიას კითხულობს. წიგნისადმი ინტერესს კიდევ უფრო ამძაფრებს ის ფაქტი, რომ მასში აღწერილი პრობლემების უმეტესობა დღემდე აქტუალურია და ამერიკის მოსახლეობის დიდი ნაწილი გიორგი პაპაშვილის გმირში საკუთარ თავს სცნობს. კრებულში 20-მდე მოთხრობა შედის. ერთ-ერთი გამორჩეული მონაკვეთია სასამართლოს სცენა, რომელშიც ავტორი ქართულ ხასიათს ამჟღავნებს და ასევე, გვიხატავს კანონმორჩილ საზოგადოებასა და კანონებს, რომლებიც ადამიანის მხარესაა.

ნიშანდობლივია, რომ წიგნმა არა მხოლოდ შტატებში მოიპოვა პოპულარობა, არამედ დაახლოებით 20 ენაზე ითარგმნა (მათ შორის იაპონურად, ჩინურად და ურდუს ენაზე) და მსოფლიოს მასშტაბით 1.5 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა. რომანი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ამერიკელ ჯარისკაცებსა და ოფიცრებშიც. თუმცა, თბილისში მხოლოდ 1965 წელს გამოქვეყნდა სათაურით – „ქვეყანა, სადაც ყველაფერი შეიძლება მოხდეს“.
1952 წელს წიგნის – „ყველაფერი შეიძლება მოხდეს“ მიხედვით, ჰოლივუდში ამავე სახელწოდების ფილმი გადაიღეს (რეჟისორი ჯორჯ სითონი), სადაც მთავარი როლები ჰოლივუდის ვარსკვლავებმა – ხოსე ფარერიმ და კიმჰან ტერმა შეასრულეს. ფილმის ტექნიკური დირექტორი ლადო ბაბიშვილი იყო.  მუსიკა კი კომპოზიტორმა იუნგმა და ალექსანდრე ფუტკარაძემ შექმნეს. ფილმში გამოყენებული იყო ქართული სიმღერები, მელოდიები, ცეკვები, ფანდურები. თვითონ ავტორმა მცირე ეპიზოდური როლიც კი შეასრულა. პრემიერა 1952 წლის 3 აპრილს შედგა. მიუხედვად იმისა, რომ ფილმმა დადებითი რეცენზიები მიიღო, ის მაინც არ აღმოჩნდა ისეთი წარმატებული, როგორც რომანი. თუმცა, 1953 წლის 26 თებერვალს კალიფორნიის შტატში, ლოს-ანჯელესის კინოფესტივალზე ფილმმა ოქროს გლობუსი აიღო ნომინაციაში „საუკეთესო ფილმი, რომელიც ხელს უწყობს საერთაშორისო თანხმობას“.
გიორგი პაპაშვილისა და ჰელენ უაიტის კალამს ეკუთვნის წიგნები: „ჰო და არა“, „შინისაკენ, კვლავშინისაკენ“, „ქართულ-რუსული კულინარია“, „მადლობა ნოეს“, „ძაღლი და ადამიანი“, 1946 წელს გამოსცეს ქართული ხალხური ზღაპრების კრებული ,,Yes and No Stories”.

გიორგი პაპაშვილი ცნობილია იმითაც, რომ აღიარებული სკულპტორი იყო. ძირითადად ქმნიდა ცხოველთა სკულპტურებს. 1979 წელს პენსილვანიაში გამოიცა მისი სკულპტურების ფოტო-ალბომები. პაპაშვილი მოხსენიებულია მე-20 საუკუნის ამერიკული მწერლობისა და ხელოვნების ანთოლოგიაში.

მე-20 საუკუნის 60-იან წლებში, უცხოეთში გატარებული 40 წლის შემდეგ, გიორგი პაპაშვილი საქართველოში, მშობლიურ კობიაანთკარში დაბრუნდა. მწერალს თან ახლდა ერთგული მეუღლე. თბილისში ყოფნისას პაპაშვილები მწერალთა კავშირს ესტუმრნენ და ქართველ მწერლებს შეხვდნენ. ცოლ-ქმარმა, სხვათაშორის, იმაზეც ისაუბრა, რომ ამერიკაში მათ მიერ გამოცემული ქართული ზღაპრების კრებული – „იყო და არა იყო რა“ წარმატებით სარგებლობდა. ამერიკელ მკითხველს განსაკუთრებით „ასფურცელა“ მოსწონებია.

ჰელენ და გიორგი პაპაშვილებმა აღნიშნეს, რომ ყველაფერს გააკთებდნენ, რათა ამერიკელ ხალხს უკეთ გაეცნო ქართველი ერის მრავალსაუკუნოვანი კულტურა. „ჩვენ ყოველთვის ვიბრძოდით და ვიბრძოლებთ ხალხთა მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“ –ეს სიტყვები გიორგი პაპაშვილს ეკუთვნის. იგი 80 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეთორმეტე ნომერში, გვ. 71-73
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-12

ცოტა რამ აშშ-ს ენობრივი სიტუაციის შესახებ

ნათია ბოტკოველი

ენას სამართლიანად მიიჩნევენ იდენტობის განმსაზღვრელ მთავარ ფაქტორად, ამერიკის შეერთებული შტატები მულტიეთნიკური და მულტიკულტურული ქვეყანაა, რაც თავისთავად გულისხმობს ენობრივ მრავალფეროვნებასაც. არსებობს ასეთი ხუმრობაც, მსოფლიო იყოფა ორ ნაწილად: ისინი, ვინც ინგლისური იციან და ისინი, ვინც მას სწავლობენ. აშშ–ში ადამიანთა ორივე კატეგორიას იპოვით, აღსანიშნავია, რომ ინგლისური სახელმწიფო ენის სტატუსით არ სარგებლობს და იგი, ძირითადად II მსოფლიო ომის შემდეგ დაწინაურდა. მის გარდა აშშ-ში მრავალ ენაზე მოსაუბრეებს შეხვდებით.
ამერიკის შეერთებულ შტატებში გავრცელებული ენების ტოპ–ხუთეული კი ასე გამოიყურება:
1) მხოლოდ ინგლისური – 231,947,071 მოლაპარაკე;
2) ესპანური – 37,579,787 მოლაპარაკე;
3) ჩინური – 2,882,497 მოლაპარაკე
4) ტაგალოგი, რომელიც ფილიპინელების მშობლიური ენაა –1,594,413 მოლაპარაკე;
5) ვიეტნამური –1,419,539 მოლაპარაკე;
აღსანიშნავია, რომ თავად ინგლისურიც არ არის ერთგვაროვანი და რიგ შემთხვევაში აჩვენებს სხვაობებს ბრიტანულ ინგლისურთან. ძველი ამერიკული გამოთქმის მიხედვით, ამერიკელები და ინგლისელები ერთი ერია, რომელთაც ერთმანეთისგან ერთი ენა განასხვავებთ. ბრიტანულ და ამერიკულ ინგლისურს შორის სხვაობა სხვადასხვა დონეზე გამოვლინდება, მოვიყვანთ რამდენიმე მაგალითს:
I) მართლწერა:

II) ლექსიკა

III) სხვაობა გამოვლინდა გრამატიკულ სტრუქტურებშიც:

ამერიკული ინგლისური: Jenny feels ill. She ate too much
ბრიტანული ინგლისური: Jenny feels ill. She has eaten too much

ამერიკული ინგლისურის შემთხვევაში წარსული დროის გამოსახატავად გამოყენებულია წარსული მარტივი დრო (simple past tense), ბრიტანული ინგლისური კი სრულ დროს იყენებს (present perfect tense).

მოსაზრება, რომ ამერიკულ ინგლისურში გრამატიკული წესები ნაკლებად მკაცრია და ამ მხრივ, ბრიტანულ ინგლისურს ჩამოუვარდება, ემპირიულ მონაცემთა საფუძველზე არ დასტურდება, მაგალითად, ამერიკულ ინგლისურში კრებით არსებით სახელებთან ზმნა ყოველთვის მხოლობით რიცხვში დგას, ისევე, როგორც ქართულში:
მაგ: Which team is losing? რომელი გუნდი აგებს?
მაშინ, როცა ბრიტანული ინგლისური საშუალებას იძლევა გამოვიყენოთ ზმნა როგორც მხოლობით, ისე მრავლობითი რიცხვში:
მაგ: Which team is/are losing? რომელი გუნდი აგებს/აგებენ?

ბუნებრივია, რომ ერთმანეთისგან ტერიტორიულად დაშორებული ორი ენა ამდენი წლის განმავლობაში გარკვეულწილად შეიცვლებოდა და სახესხვაობებს მოგვცემდა, თუმცა ვარიანტულობა ახასიათებს თავად ამერიკულ ინგლისურსაც, ადამიანები იყენებენ განსხვავებულ სიტყვებს, იმის მიხედვით, თუ სად ცხოვრობენ. მაგალითად ავიღოთ გაზიანი სასმელების სახელწოდებები, ნებისმიერ გაზიან გამაგრილებელ სასმელს ამერიკის შეერთებული შტატების სამხრეთ ნაწილში აღნიშნავენ ,,Coke” სიტყვით, კალიფორნიასა და ჩრდილო–აღმოსავლეთში უპირატესობას ანიჭებენ ,,Soda“ ფორმას, რაც შეეხება დასავლეთს, აქაურები ყველა გაზიან გამაგრილებელ სასმელს მოიხსენიებენ ,,Pop” სიტყვით.

ზემოთმოყვანილი შემთხვევა გამოხატავდა ლექსიკურ ვარიაციას, განვიხილოთ გრამატიკული წესის რღვევა და მისი ტენდენციად ქცევის მარტივი შემთხვევაც, ცნობილია, რომ ინგლისურ ენას, ქართულისგან განსხვავებით, არ ახასიათებს ორმაგი უარყოფა, შეადარეთ, ქართულისთვის სწორია წინადადება ,,არაფერიც არ მითქვამს“, რასაც ვერ ვიტყვით ინგლისურზე ,,I did not say nothing”. ქვემოთმოყვანილი ხუმრობა საინტერესოდ ახსნის პრობლემის არსს, ქალაქში ორი შერიფია, ერთი მათგანი ნამდვილია, მეორე კი გრამატიკის შერიფია, რომელთანაც უთანხმოება მოსდის პირველობის მოსურნე ჩვეულებრივ შერიფს:
– ვწუხვარ, შერიფო, მაგრამ მე ვარ ერთადერთი შერიფი ამ ქალაქში – ამბობს ის.
– ვიცი, მე მხოლოდ გრამატიკის შერიფი ვარ.
– არანაირ შერიფადაც არ მიგიჩნევ – პასუხობს ნამდვილი შერიფი და გრამატიკის შერიფი მას ესვრის, რადგან ინგლისურისთვის ესოდენ მიუღებელია ორმაგი უარყოფა.

მაგრამ როგორც ენათმეცნიერები მიუთითებენ, ამ თვალსაზრისითაც საკმაო თავისუფლებას ავლენს ამერიკული ინგლისური, რუკაზე წითლადაა მონიშნული ადგილები, სადაც ორმაგი უარყოფის გამოყენება უკვე ბუნებრივად აღიქმება.

განხილული მაგალითების საფუძველზე შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ენა, საზოგადოების იარაღი – გამოხატოს საკუთარი თავი, ერთობ საინტერესოდ წარმოჩნდება ამერიკის შეერთებულ შტატებში, განსაკუთრებით კი დღეს, როცა გლობალიზაცია და მულტიკულტურული გარემო ენების მიმართ ახალ მოთხოვნებს აყენებს.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეთორმეტე ნომერში, გვ. 22-27
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-12

 

 

 

ამერიკის შეერთებული შტატები – მიგრანტების ქვეყანა, მითი თუ რეალობა

თათია ლომთაძე

2016 წელს, აშშ-ში ახალი საპრეზიდენტო ვადის დაწყებისთანავე მიგრაციის პოლიტიკასთან დაკავშირებული ცალკეული თემები კიდევ უფრო მეტად იპყრობს მთელი საერთაშორისო საზოგადოების ყურადღებას. მიმდინარე მოვლენების კვალდაკვალ უფროდაუფრო აქტუალური ხდება საკითხი იმის შესახებ, თუ რამდენად დარჩება ამერიკა მიგრანტების ქვეყნად და როგორი იქნება დღემდე ჩვენთვის ცნობილი ლიბერალური ამერიკის საიმიგრაციო პოლიტიკა მომავალ მიგრანტებთან თუ იქ დარჩენილ ლეგალურ/არალეგალურ მიგრანტებთან მიმართებით. სწორედ ამიტომ დღეს სკეპტიკოსები და მიგრანტების მიმართ კრიტიკულად განწობილი საზოგადოების ნაწილი სვამს შეკითხვას იმასთან დაკავშირებით, მართლაც წარმოადგენს თუ არა აშშ მიგრანტების ქვეყანას და აუცილებელია თუ არა მიგრაციის პოლიტიკის თანამედროვე ტენდენციების შენარჩუნება. სტატიის მიზანიც სწორედ ესაა, რომ არსებულ კვლევებსა და ისტორიულ წყაროებზე დაყრდნობით დავასაბუთოთ ან ვუარყოთ მოსაზრება აშშ-ს როგორც მიგრანტთა ქვეყნად მიჩნევის შესახებ.

ამერიკის შეერთებული შტატების მიგრაციის ისტორია 1850-იანი წლებიდან იღებს სათავეს, სწორედ მაშინ, როდესაც სამხეთ, დასავლეთ და აღმოსავლეთ ევროპიდან ეკონომიკურ სტანგაციას და პოლიტიკურ რეპრესიებს გამოქცეულმა უამრავმა ადამიანმა იპოვა თავშესაფარი თავისუფლების ქვეყანად წოდებულ სახელმწიფოში. აღსანიშნავია ისიც, რომ მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან მიგრანტთა დიდი ნაკადების მიღება 1930-იან წლებამდე გაგრძელდა, მანამ სანამ აშშ თავად არ აღმოჩნდა ეკონომიკური ვარდნის მსხვერპლი.

დღესდღეობით, თანამედროვე ცივილიზებული სამყაროს წარმომადგენელი ბევრი პოლიტოლოგი, მკვლევარი თუ ექსპერტი აშშ-ს მიგრანტთა ქვეყნად მოიაზრებს. მათ შორის აღსანიშნავია მიგრაციის დარგში მოღვაწე მეცნიერები: ლეო ლუკასენი, იან ლუკასენი და პატრიკ მენინგი, რომლებიც აშშ-ს თავისი ისტორიული წარსულის გათვალსიწინებით უშუალოდ მიგრანტების ქვეყნად აღიქვამენ. აშშ-ს, როგორც მიგრანტთა ქვეყნის სიმბოლოა ელისის კუნძული, სადაც ადრე საიმიგრაციო ცენტრი მდებარეობდა, დღეს კი იქ იმიგრაციის მუზეუმია. ელისის კუნძული გარკვეულწილად რამდენიმე საუკუნის წინათ გადასახლებული მიგრანტების იმედის სიმბოლოცაა, რადგან კუნძულამდე მისულ დაბრკოლებაგადალახულ მილიონობით მიგრანტს ჰქონდა რწმენა უკეთესი მომავლის, განვითარების, დისკრიმინაციისაგან თავის დაღწევის და სრულიად ახალი ცხოვრების დაწყების. მიგრაციის დეტერმინანტიც სწორედ ესაა, ადამიანის ბუნება, ეძიოს უკეთესი.

როგორც სტატიის დასაწყისში ვახსენეთ, ამერიკის შეერთებული შტატების საიმიგრაციო პოლიტიკა საუკუნეების წინათ იღებს სათავეს და იყოფა რამდენიმე ეტაპად, რომელიც თავის მხრივ მნიშვნელოვან ისტორიულ ფაქტებს ეფუძვნება. 2011 წელს აშშ-ის საშინაო უსაფრთხოების დეპარტამენტის მიერ გამოქვეყნებულ საიმიგრაციო სტატისტიკის შესახებ ანგარიშში მითითებულია, რომ მიგრანტების პირველი მცირერიცხვოვანი ტალღა 1820-იან წლებში გამოჩნდა, მაშინ როდესაც ბრიტანეთის კუნძულებიდან ინგლისურად მოლაპარაკე მოსახლეობის მცირე ნაწილი აშშ-ში ემიგრირდა, შემდგომ კი 1840-იან წლებში აშშ-ში ირლანდიელი და გერმანელი კათოლიკებისაგან შემდგარი ჯგუფი გადასახლდა, რომელსაც 1880-1914 წლებში ოცი მილიონი წარმოშობით ევროპელი მიგრანტის ემიგრირება მოჰყვა. Pew Research Center-ის მიერ ჩატარებული კვლევის მონაცემებს თუ დავეყდნობით, 1852 წელს კალიფორნიაში ოქროს აღმოჩენის შემდგომ, აშშ-ის ტერიტორიაზე ჩინელი მიგრანტებიც გამოჩნდნენ. ამ ეპოქამ და გადასახლების დიდმა ტალღამ 1930 წლამდე გასტანა, კერძოდ, 1920-1960-იან წლებში თავისუფლების ქვეყნისკენ მიგრანტების მასობრივი გადაადგილება შეჩერდა და მეტიც სოციოლოგების მითითებით, ამავე პერიდოში აშშ უფრო მეტმა ადამიანმა დატოვა, ვიდრე ჩამოვიდა. შემდეგ კი დაიწყო მიგრაციის ახალი ეტაპი, რომელიც 1980 წლამდე გაგრძელდა. ამ უკანასკნელისგან აუცილებელია გამოვყოთ 1965 წელი, რა დროსაც აშშ-ში უამრავი მიგრანტი ჩამოვიდა ლათინო ამერიკიდან და აზიიდან, რამაც ხელი შეუწყო არალეგალი მიგრანტების რიცხვის საგრძნობლად გაზრდას.. (დაახლოებით 5 მილიონი არალეგალი მიგრანტი 1980 წლისათვის).

მნიშვნელოვანია ყურადღება მივაქციოთ იმ გარემოებას, რომ პირველად სწორედ ევროპული წარმომავლობის მოსახლეობამ დაუდო საფუძველი აშშ-ში მიგრაციას, რაც ისტორიულ კონტექსტში თავისი სპეციფიკური მიზეზებით აიხსნება, ხოლო მოცემული რიცხვები ნათლად ადასტურებს იმას, რომ აშშ მიგრანტებისათვის ყოველთვის სასურველ დანიშნულების ადგილს წარმოადგენდა. სწორედ ამიტომ საუკუნეების წინათ და დღესაც უამრავი მიგრანტი ცდილობს აშშ-ში ლეგალურად თუ არალეგალურად მოხვედრას.

აშშ-ში მიგრანტების ნაკადების ყოველწლიურ შემოდინებასთან დაკავშირებით, საინტერესოა გავლენიანი კვლვევითი ცენტრების მიერ წარმოდგენილი სტატისტიკური მონაცემები, რომლებიც ნაწილობრივ მაინც სცემს პასუხს სტატიის მთავარ შეკითხვას იმასთან დაკავშირებით არის თუ არა ამერიკა მიგრანტების ქვეყანა. კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორმა, ფილიპ მარტინმა მოამზადა ანგარიში სახელწოდებით ,,მიგრაციის მართვასთან დაკავშირებული გლობალური გამოწვევები’’, რომლის მიხედვითაც, აშშ-მ 1950 წელს 250 000 მიგრანტს; 1960-იან წლებში-330 000 მიგრანტს; 1970-იან წლებში-450 000 მიგრანტს; 1980-იან წლებში-735 000 მიგრანტს და 1990-იან წლებში ერთ მილიონ მიგრანტს უმასპინძლა. ყოველივე ზემოთთქმულიდან გამომდინარე, შეგვიძლია უყოყმანოდ ვთქვათ, რომ მსოფლიოში ძნელად თუ მოიპოვება სახელმწიფო, რომელიც ისეთივე მჭიდრო კავშირს ავლენს/ავლენდა მიგრანტებთან, როგორც აშშ.  სტატის მთავარ შეკითხვაზე პასუხის გასაცემად ასევე გამოგვადგება ინტერნეტ ვებ-გვერდი სახელწოდებით, მიგრატიონპოლიცყ.ორგ,  სადაც მოცემულია ცხრილი, რომელიც დეტალურად ასახავს 1970-2014 წლამდე მიგრანტების რიცხოვნობას აშშ-ში.

როგორც ცხრილიდან ვხედავთ რაც უფრო მეტი დრო გადის მით უფრო მეტად იმატებს აშშ-ში მიგრანტების რიცხვი. რა თქმა უნდა, წარმოდგენილი სტატისტიკური მონაცემების გაცნობის შემდგომ თითეულ ჩვენგანს ებადება კითხვა იმის შესახებ, თუ რატომ იმატებს მიგრანტების რიცხვი აშშ-ში ასეთი მასშტატებით წლიდან წლამდე… მიზეზი არცთუ რთულად ასახსნელია, პირველ რიგში პოტენციური მიგრანტი გადაწყვეტილების მიღებისას რამდენიმე მნიშვნელოვან ფაქტორს ითვალსიწინებს, მათ შორისაა დანიშნულების ქვეყნის მოსახლეობის განწყობა, კულტურული მახასიათებლები (აშშ ამ მხრივაც გამორჩეულია, რადგან მოსახლეობა მრავალფეროვანია, იქ მიგრანტს საკუთარი კულტურითა და ტრადიციებით თავისუფლად სარგებლობის საშუალებაც ეძლევა) და ეკონომიკური მაჩვენებლები. ამასთანავე აშშ-ში ნაკლებია ეთნიკური, რელიგიური თუ რასობრივი ნიშნით დისკრიმინაციის შემთხვევები რაც მიგრანტისათვის დამატებით მოტივაციას წარმოადგენს. ყოველივე ეს, ეკონომიკური ზრდის პარალელურად დემოკრატიისა და ლიბერალური შეხედულებების განვითარების შედეგია, რაც აიძულებს საზოგადოებას გახდეს უფრო მეტად ტოლერანტული.

მიგრაციის კონტექსტში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მისი ეკონომიკური ბენეფიტები. აღნიშნული საკითხი კიდევ უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს მაშინ, როდესაც ექსპერტები მიგრაციის დადებით და უარყოფით ფაქტორებზე იწყებენ კამათს. თუმცა, აშშ-ის მაგალითზე, მიგრაციის მკვლევრები და ექსპერტები ერთხმად აღიარებენ, რომ აშშ-ის ეკონომიკა საკმაოდ დიდ სარგებელს იღებს მიგრანტებისაგან. მაგალითისათვის, ცნობილი მკვლევარი, მაასტრიხტის უნივერსიტეტის პროფესორი, ხალიდ ქოზერი, თავის წიგნში, საერთაშორისო მიგრაცია განმარტავს, რომ მიგრაციამ ხელი შუუწყო მსოფლიო ეკონომიკის ზრდას, მან ასევე წვლილი შეიტანა ცალკეული სახელმწიფოებისა და ამავე სახელმწიფოებში მცხოვრები საზოგადოების განვითარებაში, გაამდიდრა ბევრი კულტურა და ცივილიზაცია. მიგრანტები არიან საზოგადოების ყველაზე დინამიური, მეწარმეუნარიანი, განვითარებაზე ორიენტირებული და რისკიანი ნაწილი, რომელთაც აქვთ უნარი დატოვონ თავიანთი წარმომშობი ქვეყნები და ეძიონ უკეთესი ცხოვრება სრულიად უცხო სახელმწიფოებში. აშშ-ის ეკონომიკის ზრდის ისტორია ძალიან ბევრი მიმართულებით შეიძლება დაუკავშირდეს ამავე ქვეყანაში მიგრანტების ისტორიას. მაგალითად შეგვიძლია გავიხსენით ენდრიუ კარნეგი წარმოშობით შოტლანდიელი, რომელმაც ფოლადის საწარმო ინდუსტრია გააფართოვა, ადოლფუს ბუში წარმოშობით გერმანელი, ამერიკაში ლუდის ინდუსტრიის შემქმნელი, სამუელ გოლდენ წარმოშობით ებრაელი, ჰოლივუდის კინო-ინდუსტრიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, ელენა რუბენშტეინი წარმოშობით პოლონელი, ამერიკაში ერთ-ერთი ცნობილი კოსმეტიკური კომპანიის დამაარსებელი. რა თქმა უნდა, ეს ჩამონათვალი სრული არაა და აშშ-ის ეკონომიკის სწრაფ ზრდაში გარდა ნახსენები პირებისა კიდევ უამრავ მიგრანტს მიუძღვის წვლილი, მათ შორის აუცილებელია ვახსენოთ, Kodak, Atlantic Records, RCA, NBC, Google, Intel, Hotmail, Sun Microsoft, Yahoo და Ebay-ის დამაარსებლები ან თანადამაარსებლები, რომლებიც ასევე იყვნენ მიგრანტები აშშ-ის ტერიტორიაზე.

საინტერესოა რა მოხდებოდა რომ არ ყოფილიყვნენ ჩემ მიერ ზემოთნახსენები მიგრანტები და მათ მიერ შემქმნილი კომპანიები? პასუხი მარტივია, აშშ-ის ეკონომიკა დაკარგავდა უზარმაზარ ეკონომიკურ პოტენციალს და დღეს ვერ იამაყებდა ისეთი ორგანიზაციების სამშობლოს სახელით, როგორიცაა თუნდაც მხოლოდ Google ან Microsoft.

მიგრანტებისათვის ამერიკის შეერთებული შტატები ყოველთვის პოპულარული დანიშნულების ქვეყანა იყო, თუმცა, რა თქმა უნდა, აქაც კონკრეტული სელექციის პირობები უნდა იქნას გათვალსიწინინებული. მაგალითად, როგორც წესი აშშ-ში მექსიკელი მიგრანტების პროცენტული მაჩვენებელი ყოველთვის უფრო მაღალი იყო ვიდრე სხვა ქვეყნებიდან, მიზეზი მექსიკის გეოგრაფიული მდებარეობაა. დღესდღეობით კი ვითარება შეიცვალა, American Community Service-ის კვლევის მიხედვით, მექსიკა აღარ არის მიგრანტების წარმომშობი ყველაზე პოპულარული სახელმწიფო, ახლა მას პირველი ადგილის გაყოფა ჩინელი და ინდოელი მიგრანტებისათვის უწევს. ამ ფაქტის გათვალისწინებით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ამერიკა ყოველთვის იყო და დარჩება მიგრატების საყვარელ მასპინძელ ქვეყნად, სადაც არ აქვს მნიშვნელობა გეოგრაფიულ მდებარეობას და საზღვრებს, რადგან აქ მსოფლიოს უამრავი კუთხიდან ჩამოდიან მიგრანტები მათი ამერიკული ოცნების ასახდენად.

ამერიკა, როგორც მიგრანტების დანიშნულების ქვეყანა საქართველოსათვისაც არ არის უცხო. პირველად ქართველები ამერიკაში 1890-იან წლებში გამოჩნდნენ, როდესაც 12 ქართველი მხედარი დაიქირავა ბუფალო ბილ ქოდიმ. სხვადასხვა ისტორიულ წყაროში არსებული ჩანაწერებიდან ვიგებთ, რომ 1910 წლისათვის 30 ქართველი მხედარი გაემგზარა კიდევ აშშ-ში, ხოლო შემდგომ პერიოდში დამატებით 50 ქართველი დაიქირავეს როგორც შრომითი ძალა, დასავლეთ სანაპიროს რკინიგზის მშენელობისას. მას შემდეგ დღემდე აშშ ქართველი მიგრანტებისათვის სასურველ დანიშნულების ქვეყნად იქცა, სადაც საქართველოდან ყოველწლიურად უამრავი ადამიანი მიემართება თავისუფლების ქვეყანაში ამერიკული ოცნების კვალდაკვალ.

მიგრაციაზე საუბრისას აუცილებელია ყურადღება მივაქციოთ იმ გარემოებას, რომ მიგრანტების, ისევე როგორც მიგრაციის ისტორია აშშ-ში მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ქვეყნის საიმიგრაციო პოლიტიკაზე. ამერიკის შეერთებულ შტატებში მყოფი თითეული მიგრანტის ბედი, ისევე როგორც იმ ადამიანების მომავალი, ვინც აშშ-ში მიგრირებას გეგმავს ამა თუ იმ მმართველის მიერ არჩეულ საიმიგრაციო პოლიტიკაზეა დამყარებული, ხოლო ვინაიდან და რადგანაც დღეს ბარაკ ობამასა და დონალდ ტრამპის შედარება ძალიან აქტუალური გახდა და ერთგავრ ტრენდად იქცა, ტრადიციას არ ვუღალატე და გადავწყვიტე მიგრაციის პოლიტიკის შეფასება სწორედ მათი მიგრანტებისადმი და ზოგადად მიგრაციისადმი დამოკიდებულებით დამეწყო. პოლიტოლოგებს თუ დავუჯერებთ, აშშ-ში პრეზიდენტის გამარჯვებაში დიდ როლს თამაშობს მიგრაციის პოლიტიკის სწორი დაგეგმვა. ეს კარგად გამოჩნდა ობამას ორივე საპრეზიდენტო კამპანიის ფარგლებში, რადგან იგი აქცენტს სწორედ აშშ-ში ლეგალურად თუ არალეგალურად მყოფი მიგრანტების პრობლემების სამართლებრივი გადაჭრის გზებზე აკეთებდა. თავდაპირველად ობამას ადმინისტრაციამ ვერ შეძლო საკანონმდებლო ცვლილებების გატარება, თუმცა, მათ შეძლეს გარკვეული ცვლილებების შეტანა საიმიგრაციო პოლიტიკაში, მათ შორის აღსანიშნავია, Deferred Action for Childhood Arrivals, (მიიღეს 2012 წლის ივნისში) სპეციალური პროგრამა, რომელიც ითვალსიწინებდა ამერიკაში ჯერ კიდევ ბავშვობაში არალეგალურად ჩამოსული მიგრანტებისათვის დეპორტაციის შეზღუდვას და მუშაობის ნებართვას. 2012 წელს საიმიგრაციო პოლიტიკით კმაყოფილმა მოსახლეობამ კვლავ ობამას დაუჭირა მხარი, მათ შორის 12 მილიონი ლათინოსიდან 73%-მა სწორედ ბარაკ ობამას მისცა ხმა არჩევნებში, ამან კი პოლიტოლოგების შეფასებით გადამწყვეტი როლი შეასრულა ობამას გამარჯვებაში. ამ არგუმენტიდან მხოლოდ 12 მილიონი ლათინოსის დასახელებაც კი საკმარისია იმისათვის, რომ წარმოვიდგინოთ ზოგადი სურათი იმის შესახებ, თუ რა როლს თამაშობენ მიგრანტები აშშ-ის სახელმწიფო პოლიტიკაში.

რა ხდება დღეს? აშკარაა, რომ აშშ-ს ახლანდელი პრეზიდენტი (დონალდ ტრამპი) კრიტიკულადაა განწყობილი მიგრანტების (განსაკუთრებით არალეგალი მიგრანტების) მიმართ. ტრამპი წინასაარჩევნო კამპანიის პერიოდში ხშირად ავლენდა არაჰუმანურ დამოკიდებულებას მუსლიმი მიგრანტების მიმართ, ასევე არალეგალ მიგრანტებს ყოველთვის განიხილავდა კრიმინალებად და აშშ-ს მოსახლეობას მათგან დაცვას ჰპირდებოდა. ეს ყველაფერი ალბათ ბედის ორონიაა, რადგან როგორც აღმოჩნდა თავად დონალდ ტრამპის დედა წარმოშობით შოტლანდიელი გახლდათ, რომელიც 18 წლის ასაკში გადაასახლდა აშშ-ში, ხოლო დონალდ ტრამპის მეუღლე, მელანია ტრამპიც მიგრანტია სლოვენიიდან, რომელმაც მხოლოდ 2006 წელს მიიღო აშშ-ს მოქალქეობა. ეს კი იმაზე მიუთითებს, რომ აშშ-ს თითოეული მკვიდრი მოსახლის წინაპრეპში მოიპოვება ერთი მოგრანტი მაინც. ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის ოფიციალურ საიტზე მითითებულია მონაცემები აშშ-ში დღეს მყოფი მიგრანტების შესახებ, რომლის მიხედვითაც, აშშ-ში არის 40 მილიონი მიგრანტი, რაც მთელი მოსახლეობის 13%-ია, აქედან 40%-ზე მეტი არის წარმატებული მაღალტექნოლოგიური კომპანიის დამაარსებელი, პლუს მშენებლობაში და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული მოსახლეობის 60% არის მიგრანტი, ხოლო უკანასკნელი ათწლეულის განავლობაში 6.6 მილიონზე მეტმა ადამიანმა მიიღო აშშ-ს მოქალქეობა.

დაბოლოს, ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აშშ ყოველთვის იყო მიგრანტების სამშობლო და თავისუფალი ქვეყანა. სახელმწიფო, სადაც დემოკრატია, ლიბელარული ღირებულებები და ადამიანის უფლებები უმთავრესია. სტატიას ამერიკის ოცდამეთორმეტე პრეზიდენტის და ერთ-ერთი გამორჩეული პოლიტიკოსის ფრაზით დავამთავრებ, რომელიც ამბობდა: ყოველთვის უნდა გვახსოვდეს, რომ თქვენ, მე და ჩვენ ყველანი მიგრანტების და რევოლუცინიორების შთამომავლები ვართ. ეს უკანასკნელი კარგად გამოხატავს ამერიკის შეერთებული შტატების განწყობას მიგრანტების მიმართ და პასუხს სცემს კითხვას იმის შესახებ არის თუ არა ამერიკა მიგრანტების ქვეყანა.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეთორმეტე ნომერში, გვ. 14-21
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-12

ამერიკული ოცნება

თამარ მეზვრიშვილი

მილიონობით ადამიანისთვის ამერიკა მიმზიდველი ქვეყანა დიდი ხნის წინ გახდა. “The American Dream” – იდეალია, კონცეფცია რომელიც შესაძლებლობების თანასწრობაზე აკეთებს აქცენტს, იძლევა ყველაზე ამბიციური სურვილების გახმოვანებისა და მიზნების მიღწევის შესაძლებლობას. სხვადასხვა ქვეყნიდან ადამიანები ამერიკაში იმ ოცნებით ჩადიან, რომ იქ ფრთებს შეასხამენ საკუთარ მიზნებს. ამერიკული ოცნება, არა აბსტრაქტული, არამედ ხელშესახებია, რეალური და მიმზიდველი. არ აქვს მნიშვნელობა რომელი სოციალური ფენის წარმომადგენელი ხარ, სად ისწავლე, ვინ არიან შენი მშობლები, მთავარია ის, რომ თუ ბევრს იშრომებ ყველაფერს მიაღწევ.

საქართველოდან ამერიკაში წასვლის მსურველთა სტატისტიკა ასე გამოიყურება (იხ. 1 სურ.)

სოფო ბარნოვი – აშშ, ნიუ-იორკი

ჩემი დილა ტრადიციულად 6:30 სთ-ზე იწყება. ვუმზადებ საუზმეს შვილსა და მეუღლეს, ვცდილობ დრო ოპტიმალურად გადავანაწილო. ვვარჯიშობ 1:30 წუთის განმავლობაში, შემდეგ, ვამოწმებ ელექტრონულ ფოსტას, ვწერ პასუხებს და პარალელურად ვემზადებით მე და პატარა სასეირნოდ. კარგი ამინდის შემთხვევაში დავდივართ პროსპექტ პარკში, რომელიც ყველაზე დიდი პარკია მთელს ბრუკლინში. დღეს გაგვიმართლა ამინდში, მზეა. ტრადიციულად თან მიმაქვს ჟურნალი ჩანახატებისთვის, სადაც ყოველდღიურად ჩემი სამკაულების ესკიზებს ვხატავ, წიგნი და ფოტოაპარატი.

რამდენიმე საათში სახლში ვბრუნდებით. ბატიკზე მუშაობის დასაწყებად, ვჭრი აბრეშუმს და გადამაქვს ჩარჩოზე, ეს ქსოვილის დამუშავების იაპონური ტექნიკაა და საკმაოდ დიდი ისტორია გააჩნია. დრო და დრო ვწყვეტ ამ პროცესს და ვართობ პატარას. მალევე ვაძინებ და მაქსიმალურად აქტიური 2,5 საათი მაქვს. ვამზადებ სადილს, დაწყებული სამკაულების დასრულებას ვცდილობ, დარჩენლი 1 საათი კვლავ ვმუშაობ ტექსტილზე. პარალელურად ვუსმენ ჩემთვის საყვარელ მუსიკას და შიგადაშიგ ვწერ email-ებს გალერისტს, დაგეგმილი გამოფენის ორგანიზების შესახებ. როდესაც იღვიძებს ჩემი შვილი, მასაც ვასმენინებ კარგ მუსიკას და ვცდილობ თან სახლი დავალაგო.

ასევე აქტიური ვარ ინსტაგრამზე სადაც ჩემი აქაური მეგობრების დიდი ნაწილია თავმოყრილი, დღეში როგორც წესი, ნამუშევრების 3 ფოტოს ვდებ რომელსაც ყოველდღიურად ვიღებ მუშაობის პროცესში და მისი დამთავრებისას.როდესაც მეუღლე ბრუნდება სახლში ვსადილობთ და ვსაუბრობთ ჩვენთვის საინტერესო თემებზე. ხშირ შემთხვევაში ბევრი საინტერესო იდეა ჩნდება საუბრისას.

New York Fashion Week-მა მომცა საშუალება გამეცნო უამრავი საინტერესო პიროვნება ხელოვნების სფეროში და დღეს ერთ-ერთი მათგანის გალერეაში მიმიწვიეს , სწორედ აქ ვაპირებთ დღევანდელი საღამოს გატარებას. ხუთშაბათობით მანჰეტენზე, ჩელსიში და სოჰოში მუდმივადაა გამოფენის გახსნები გალერეებში. სახლში საკმაოდ დაღლილი ვბრუნდები, რადგან ნიუ-იორკი უზამაზარი ქალაქია და მგზავრობაც საკმაოდ დიდ მანძილზე გიწევს ყოველდღიურად. ძილის წინ კიდევ ვუთმობ დროს ნამუშევრებს, რაც არ უნდა დაღლილი ვიყო, ღამე, როცა ირგვლივ სიწყნარეა იდეალური დროა შემოქმედებითი პროცესისთვის. დღეში მინიმუმ 7 საათს ვუთმობ მხატვრობას. პროფესიულ ზრდაში უნიშვნელოვანესია დისციპლინა, და მეთოდურად საქმის კეთება, ეს კარგად მაქვს გაცნობიერებული და ვუფრთხილდები ყოველ წუთს.
– რამდენად მარტივია ამერიკაში თავის დამკვიდრება, არის თუ არა თქვენთვის ამერიკა შესაძლებლობების ქვეყანა?
ცხადია, არ არის მარტივი, მაგრამ არც შეუძლებელია, პირველი ეტაპი როგორც წესი, ზოგადად, აქაური სისტემის გაცნობას და მორგებას ეთმობა, სირთულე იმაში მდგომარეობს, რომ აქაური ტემპი რადიკალურად განსხვავდება თუნდაც ევროპული ქალაქების ტემპისგან. ძალიან დიდ ყურადღებას აქცევენ, იმას თუ რამდენად ხარ შენი საქმის პროფესიონალი. როდესაც სამსახურში აყავთ ახალი კადრები, ითვალისწინებენ თუ რამდენად კომუნიკაბელური არიან, რამდენად შეუძლიათ გუნდთან ერთად მუშაობა, აქვთ თუ არა კრეატიული აზროვნება, უამრავი დეტალია რითაც აფასებენ სამსახურის დაწყების მოსურნეებს. რომელი სფეროც არ უნდა იყოს, მთავარია ხარისხი. ბევრად მარტივია ხალხთან კონტაქტში შესვლაც, მაგალითად, თუ ქუჩაში დგახარ და გვერდით მდგომი თავის მოსაზრებას გაგიზიარებს გარკვეულ საკითხზე, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ უტაქტოა, არც იმას რომ აუცილებლად მოეწონე და ამ ხერხით ცდილობს დაგიახლოვდეს, არც იმას ნიშნავს, რომ ცუდია ეს ფაქტი ან კარგი, უბრალოდ ბუნებრივია. ასე რომ აქ თავის დამკვიდრებაზე მეტად გადაწყვეტილების მიღებაა რთული (გარკვეულწილად რისკი) და შემდეგ შენზეა ყველაფერი დამოკიდებული.

თამო ზაქარაია – აშშ, ვაშინგტონი

დღეს 8 მარტია, ქალთა საერთაშორისო დღე, ჩემი დილა 6 საათზე დაიწყო, ამ დროს გარეთ ჯერ კიდევ ბნელა, მაგრამ მე არ ვიტეხ იხტიბარს და მივდივარ სარბენად, თან ჩემი ციმციმა ქურთუკი მაცვია ამ სიბნელეში ვინმე რომ არ დამეჯახოს. 1 საათში უკან ვბრუნდები და სამსახურისთვის ვემზადები. ხვალ დიდი ღონისძიება გვაქვს დაგეგმილი, დაახლოებით 950 ადამიანი იქნება, ელვინ ალეის სახელობის თეატრალური ფესტივალის დახურვაა და კენედის ცენტრი დიდ კონცერტსა და საზეიმო ვახშამს გვიკვეთავს.

მზადებას წინა დღიდან ვიწყებთ: განათება, ყვავილები, დეკორაციები, სცენა ყველაფერი რამდენიმე საათში უნდა მოვაწყოთ. ამასთანავე უნდა გადავამოწმო მენიუ, სტუმართა რაოდენობა, დაწყების დრო. დამკეთთან დღის წესრიგის ყველა დეტალი თავიდან უნდა გავიარო, იმისთვის რომ ჩვენი სერვისის მომხარებელი მაქსიმალურად კმაყოფილი დარჩეს. დღე საკმაოდ გრძელი და დამღლელია, თუმცა, კარგი გუნდის წყალობით ყველაფერს მაქსიმალურად მოკლე დროში ვაკეთებთ, შუადღის სამ საათზე სახლისკენ მოვდივარ. 5-ზე მეორე სამსახურში უნდა ვიყო. პატარა არტ კაფეა, სხვადასხვა ქვეყნების კერძების დაგემოვნება შეუძლიათ ჩვენი კაფეს სტუმრებს. იმის გარდა რომ გლობალური სამზარეულო გვაქვს, ყოველდღე გვყავს სხვადასხვა მხატვარი, რომელიც მოდის და ჩვენი სტუმრების წინ ხატავს. ძალიან საინტერესო ადგილია, უამრავი საინტერესო ხალხით. როგორც აღვნიშნე 5-ზე იწყება ჩემი სმენა, ამ კაფეში „ჰოსთი“ ვარ, შემოსულ სტუმრებს ვესალმები, ვუღიმი და მაგიდებთან ვსვამ. წასვლისას კი უბრალოდ ვემშვიდობები. დღეს ოთხშაბათია, ამიტომ ჩვენს კაფეში ცოტა ხალხია. 4-7 საათამდე ე.წ. ჰეფი აუერი გვაქვს და სტუმრების უმეტესობა ზუსტად ამ დროს მოდის. 8 საათისთვის კაფე თითქმის ცარიელია და ვიცი რომ ერთ საათში სახლში გამიშვებენ. ამიტომ 9 საათზე მეგობარს შევუთანხმდი შეხვედრაზე, ჯორჯთაუნში წავედით ცოტა გავისეირნეთ, იმიტომ, რომ ჩვენთან ძალინ თბილი ამინდებია, დაეტყო ვაშინგტონს გაზაფხულის მოსვლა. ამის მერე კი ცნობილ ჯორჯთაუნის ,,ქაფქეიქებს” ვეწვიეთ, ჩემთვის შეუცვლელი ადგილია. 10:30 სთ-ზე დავიშალეთ, რადგან ორივე ადრე ვართ ასადგომები ხვალაც დატვირთული დღე გველოდება.
-ახალ ჩასულს ამერიკაში რამდენად გაგიჭირდა სამსახურის მოძებნა?
4 თვეა რაც აქ ვარ, ჩამოვედი თუ არა დავიწყე სამსახურის ძებნა, ყველგან ვაგზავნიდი რეზიუმეს. 1 კვირაში უკვე სამსახური მქონდა.
– რამდენად გაამართლა შენი მოლოდინი ამერიკამ?
ამერიკისგან ძალიან დიდი მოლოდინი არ მქონია. არ მიფიქრია, რომ აქ ჩამოვიდოდი და უცებ ძალიან ბევრს მივაღწევდი. ზუსტად ვიცოდი რომ ხანგრძლივი პროცესია აქ წარმატების მიღწევა და მგონია, რომ რადგან აქაურობას ფეხი ავუწყვე და ჩავები აქაურ რიტმში ეს ჩემი წარმატების დასაწყისია. ნელ-ნელა ვსწავლობ რაღაცეებს და ვგრძნობ, რომ მიუხედავად იმისა რომ ჩემი მიზანი იყო სწავლა და რეალურად ჯერ არ ჩამიბარებია მაგისტრატურაზე, მაინც მგონია, რომ გაცილებით პროდუქტიული ვარ, ვიდრე საქართველოში და რაც არ უნდა იყოს, ეს ჩემთვის ძალიან საინტერესო გამოცდილებაა.

ნინო კოძახიძე – საქართველო, თბილისი

კარგა ხანია გათენდა. მზის ამოსვლამდე, ან მისი თანდასწრებით გაღვიძება, ამერიკული ოცნებასავით შორეულია ისევ. „კულას“ „home made“ ლიმონათის ბოთლიდან წყლის სმა, „წინამოს“ („პჩიოლკა“) რკინის სამაგრით დამაგრება და პირის დაბანა. „ჯაკობსის“ მწარე ყავა უშაქროდ და რძის გარეშე, ფორთოხალი ან მის გარეშე გამოფხიზლება და გრძელი, ყვითელ „მარშუტკიანი“ გზა იუსტიციის სამინისტრომდე. 40 წუთში, ყოველ დილით, თვეში ერთი წიგნის წაკითხვა ხერხდება, თუმცა აღნიშნული „იქსფერიენსი“ მოწყენისა და ერთი დღე-ღამის საათების უცვლელი რაოდენობის გამო, პრიორიტეტებიდან ვარდება და ინაცვლებს პადში, STEM მიმართულების სტატიებისა და ნიუსების კითხვა. ყოველდღიური I.T. პროექტების სენიორ მენეჯერისა და ბიზნეს ანალიტიკოსის საქმიანობა საკმაოდ საინტერესოა – ახალი სიცოცხლე ახალ სისტემას ვირტუალურ სივრცეში, წერა, კითხვა, შექმნა, კომუნიკაცია, გაუმჯობესება, მონიტორინგი და აშ. მისია კონკრეტულია და ვადებით შემოსაზღვრული. ამის შემდეგ, შეგიძლია ადგე და წახვიდე. დასაბრუნებლად – ჩემი საყვარელი მენეჯერის სიტყვები: „ნინო, შენ „ბექ“ ღილაკი არ გაქვს. საქმე სიცოცხლისუნარიანია/არ არის – შენთვის მნიშვნელობა არ აქვს, არ ეშვები, ჯიუტად წინ მიდიხარ და გამოგყავს.“ – ჩნდება პერიოდულად თავში.
დღეს სამსახურის გზად შემომხვდა ყოფილი დამკვეთი, რომელმაც ჩემი და ჩემი მენეჯერის მიერ მათი ორგანიზაციისთვის შექმნილ სისტემაზე თქვა რომ არის უნიკალური, ინოვაციური და კარგი. სამოტივაციო დამთხვევაა – ვაგრძელებ სვლას. იმავე მენეჯერმა მითხრა შემიძლია წავიდე ამერიკაში – მსოფლიოში წამყვან ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტში. წავალ და დავბრუნდები კარგი სოციუმისა და მარგი სისტემების შესაქმნელად. დღის ბოლოს შესაძლოა ცუდხასიათზე ვიყო, თუმცა სამყაროში ყოველთვის მოიძებნება ზუსტი ძალა ნებისმიერი ოცნების შესაქმნელად.

-რატომაა შენთვის ამერიკა სასურველი ქვეყანა?
ადამიანი ვერ ეგუება ვერც სხვის და ვერც საკუთარ, უკვე შექმნილ სამყაროს და არ სურს მასში ცხოვრება. განუწყვეტლივ ახალ მიწებზე, უნიკალურ პლატფორმასა და უცხო ამოუცნობ/ამოსაცნობ სამყაროზე ოცნებობს. ამერიკა არის სიახლის უკვე გაცვეთილი, თუმცა ჯერ კიდევ ქმედითი სიმბოლო. თუმცა, ჩემთვის და ჩემი მსგავსი სხვა ადამიანებისთვის, ამერიკა არის „დრიმლანდი“ და ბოშა ქალის ხელის გულზე მკითხაობა – „დიდი გოგო გაიზარდოს, ამერიკაში წახვიდე“, ბავშვობაში არ დარჩა – დღემდე „To do list“-ებშია მყარად გამჯდარი. დღესდღეობით ეს ოცნება ბევრად ბუნდოვანი და აბსტრაქტულია, ვინაიდან სინამდვილეში სასურველი „Best match“ სოციუმში ცხოვრებაა და ამგვარი საზოგადოების ფორმირება დედამიწის ნებისმიერ კუთხეში შეიძლება; თუმცა ახირებებს, პირად არჩევანს, გადაწყვეტილებებს და ბავშვობის სურვილებს რომ დავუბრუნდეთ, ამერიკა არ არის ევროპა, არ არის აზია, სხვა მისი მსგავსი არ არის და ცდად ღირს.

როზა ფანცულაია – საქართველო, რუსთავი

დილით მაღვიძარა რეკავს ისტერიულად, ხან მეღვიძება ხან ინსტიქტურად ვთიშავ და ვაგრძელებ ძილს, „5 წუთიც და ავდგების“ ფიქრში გადის 20 წუთი და უკვე „სამსახურში მაგვიანდება“ ანაცვლებს და ელვის სისწრაფით ვემზადები გასასვლელად. ასე იწყება დღე…
სიცივისა და დილის 8 საათის მიუხედავად ქუჩა ცარიელი არასდროსაა. ყველას სადღაც ეჩქარება. ასეთ დროს მიყვარს ქუჩაში ნელა სიარული და სახეებზე დაკვირვება, თითოეული მიმიკა, მოძრაობა ან ქმედება გიმხელს პატრონის განწყობას. ასეთ ნეტარებაში ვარ და გამახსენდა, სამსახურში მაგვიანდება, მეც ფეხს ავუჩქარე და 3 ტრანსპორტ გამოცვლილი მივაღწიე აეროპორტამდე.

თითქმის ყოველ დღე მივდივარ აეროპორტში, ვფიქრობ ოცნების ქვეყანაში გაფრენაზე, ვასრულებ სამსახურეობრივ მოვალეობას და თითქმის უემოციო და გადაღლილი ვბრუნდები სახლში.
ღამე ყველაზე საყვარელი და ძვირფასი დროა. მთელი დღის ქაოსის, ხალხის ხმაურის, თვითმფრინავის ხმის, საბუთების, მეილების გარეშე, სიმშვიდეში, შანსი მეძლევა ვიფიქრო, ვიოცნებო და ყველაფრისგან გადაღლილს მეძინება….
-რატომ არის შენთვის ამერიკა საოცნებო ქვეყანა?
ოცნებების ასრულების იმედს მაძლევს და იმიტომ…

ადგილობრივი თვითმმართველობის უმთავრესი პრობლემები საქართველოში

ნიკა პირველაშვილი

„თვითმმართველობა უკეთესი წამალია ხალხის ყოველგვარის საჭიროებისა. საცა უნდა დარგათ, იგი ყველგან ხეირობს… ყოველი სახელმწიფო, რიგიანს წესზედ ცოტათ თუ ბევრად დამდგარი, ნაწილ-ნაწილად არის დაყოფილი, რომ მოვლა და პატრონობა ადვილი იყოს“
„ცხოვრება და კანონი“ (1877)
1. ადგილობრივი თვითმმართველობის არსი და მისი ჩამოყალიბება საქართველოში
ყოველი სამართლებრივი ნორმა მეტ-ნაკლებად კონსტიტუციის დაკონკრეტებას წარმოადგენს, აქედან გამომდინარე, ვფიქრობ, უმჯობესია საკითხის განხილვა კონსტიტუციაზე დაყრდნობით დავიწყო. საქართველოს კონსტიტუცია პრეამბულაშივე განსაზღვრავს, რომ საქართველოს მოქალაქეთა ურყევი ნებაა დაამკვიდრონ დემოკრატიული საზოგადოებრივი წესწყობილება, ეკონომიკური თავისუფლება, სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფო. ამ ჩანაწერს რომ ხორცი შეესხას, ბუნებრივია, საჭიროა შესაბამისი დემოკრატიული ინსტიტუტების შექმნა და სწორედ ასეთი ინსტიტუტთაგანია ადგილობრივი თვითმმართველობა.

თვითმმართველობის ამოსავალი, სუბსიდიარობის პრინციპი მკაფიოდ განსაზღვრავს, რომ საჯარო უფლებამოსილებები, უპირატესად, უნდა განახორციელოს ხელისუფლებამ, რომელიც ყველაზე ახლოს დგას მოქალაქესთან. სხვა ხელისუფლებისთვის უფლებამოსილების მიკუთვნება უნდა განხორციელდეს უფლებამოსილების ბუნების, ეფექტიანობისა და ეკონომიურობის მოთხოვნების გათვალისწინებით . სრულყოფილი დემოკრატიული საზოგადოების შექმნისათვის სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვს გონივრულ ფარგლებში ხელისუფლების როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ გამიჯვნას. სახელმწიფო მმართველობის სისტემის დეცენტრალიზაცია, რაც გულისხმობს თვითმმართველი ერთეულებისათვის უფლებამოსილებებისა და შესაბამისი რესურსების გადაცემას, იდეალურ შემთხვევაში, ერთი მხრივ, ცალკეული ქალაქის, დაბის, სოფლის თითოეული მცხოვრებისათვის – ღირსეული ცხოვრების უფლების გარანტიაა, მეორე მხრივ, სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების „ყოფითი“ პრობლემების მოგვარებისაგან განთავისუფლებისა და ზოგადსახელმწიფოებრივ საკითხებზე კონცენტრაციის საშუალება.

ის, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობა მოქალაქეთა უფლებების დაცვაზეა ორიენტირებული და ის, რომ ამ ინსტიტუტის მთავარ მამოძრავებელ ბირთვს ისევ და ისევ მოქალაქეები უნდა წარმოადგენდნენ კარგად ჩანს „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის“ მე-2 მუხლის დეფინიციაში: „ადგილობრივი თვითმმართველობა არის თვითმმართველ ერთეულში რეგისტრირებულ საქართველოს მოქალაქეთა უფლება და შესაძლებლობა, მათ მიერ არჩეული ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მეშვეობით, საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე გადაწყვიტონ ადგილობრივი მნიშვნელობის საკითხები“ . იგივე აზრი, მცირეოდენი ცვლილებებით, ჩადებულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტსა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ევროპული ქარტიის მე-3 მუხლის 1-ლ პუნქტში.
საქართველოში თანამედროვე ფორმით ადგილობრივი თვითმმართველობის ჩამოყალიბებას რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენა ედო საფუძვლად:

• 2004 წლის 26 ოქტომბერს საქართველოს პარლამენტმა მოახდინა „ადგილობრივი თვითმმართველობის ევროპული ქარტიის“ რატიფიცირება და დაიწყო ევროპული სტანდარტების შესაბამისი თვითმმართველობის ფორმირების პროცესი;
• 2005 წლის 16 დეკემბერს პარლმენტმა მიიღო საქართველოს ორგანული კანონი „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“;
• 2006 წლის 5 ოქტომბრის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების შედეგების საბოლოო გამოცხადების დღიდან, საქართველოში ამოქმედდა თვითმმართველობის პრინციპზე დაფუძნებული ერთდონიანი ადგილობრივი ხელისუფლების სისტემა, რომელიც, საბოლოო მონაცემებით, აერთიანებს 76 თვითმმართველ ერთეულს: 64 მუნიციპალიტეტს, რომელიც შეიქმნა ყოფილი რაიონების , აგრეთვე კონფლიქტურ რეგიონებში არსებული 4 თვითმმართველი თემის (აჟარის თემი აფხაზეთში, ქურთის ერედვისა და თიღვის თემები ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე) ბაზაზე და 12 თვითმმართველ ქალაქს – თბილისი, ქუთაისი, რუსთავი, ბათუმი, ფოთი, ამბროლაური, ახალციხე, გორი, ზუგდიდი, თელავი, მცხეთა, ოზურგეთი ;
• 2010 წლის 15 ოქტომბრის საკონსტიტუციო ცვლილებით საქართველოს კონსტიტუციაში გაჩნდა ახალი VII1 თავი „ადგილობრივი თვითმმართველობა“;
• 2014 წლის 5 თებერვალს მიღებულ იქნა საქართველოს ორგანული კანონი, „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“.

„ადგილობრივი თვითმმართველობის ევროპული ქარტიის“ რატიფიცირების შემდეგ მოხდა სასარგებლო და პრინციპული ნორმების იმპლემენტირება ეროვნულ კანონმდებლობაში, თვითმმართველობის ინსტიტუტებმაც გარკვეულწილად შეიძინეს დატვირთვა, დაიხვეწა მათთან მუშაობისა და თანამშრომლობის მეთოდები, ხელისუფლებისა და მოქალაქეების მხრიდან, თუმცა ვერ ვიტყვით, რომ საქართველოში დღეს არსებული ადგილობრივი თვითმმართველობა ევროპულ სტანდარტებთანაა მიახლოებული. ამის საფუძველი უპირველესად, რა თქმა უნდა, ამ ინსტიტუტის ჩამოყალიბების ეტაპებში უნდა ვეძებოთ.

სახელმწიფოს დემოკრატიული მოწყობის უზრუნველსაყოფად, აუცილებელია იგი „ქვევიდან ზევით“ პრინციპზე იყოს აგებული. ევროპაში თვითმმართველობების შექმნა უზრუნველყო თავად მოსახლეობამ. როდესაც გაძლიერდა საქალაქო ცხოვრების დონე და მოქალაქეებმა მიაღწიეს სამართლებრივი, კულტურული და ეკონომიკური განვითარების მაღალ საფეხურს, დაინახეს, რომ შეეძლოთ მათ მიერვე არჩეული ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოების მეშვეობით უფრო ეფექტურად და სახელმწიფოსთვის უფრო ეკონომიურად, მათთვის დამახასიათებელი თავისებურებების გათვალისწინებით ემართათ ესა თუ ის დასახლება (ქალაქი, დაბა და ა.შ.), ვიდრე ამას მოახერხებდა უმაღლესი ხელისუფლება. ეს „აღმოჩენა“ შემდეგ სუბსიდიარობის პრინციპში გამოიხატა და წესად იქცა, რომ შედარებით მაღალი საფეხურის ხელისუფლებას არ უნდა დაეკისროს იმ ფუნქციების განხორციელება, რომელთა განხორციელება შედარებით დაბალი საფეხურის ხელისუფლებას შეუძლია.

სრულიად საპირისპიროდ განვითარდა მოვლენები საქართველოში და ამაში, რა თქმა უნდა, ლომის წილი საბჭოთა რეჟიმს მიუძღვის. საბჭოთა რეჟიმი, მარტივად რომ ვთქვათ, იყო ევროპული, დემოკრატიულ ღირებულებებზე აღმოცენებული მმართველობის, დიამეტრალურად განსხვავებული მოვლენა. მაშინ, როდესაც ევროპაში მთავარი ღირებულება იყო ადამიანი და მის ირგვლივ ტრიალებდა ყველა სხვა მატერიალური თუ არამატერიალური ფასეულობა, საბჭოთა კავშირში ასეთი იყო სახელმწიფო. აქ არ არსებობდა კერძო საკუთრება, კონკურენცია და ის ბერკეტები, რაც ადამიანს თვითრეალიზების შესაძლებლობას მისცემდა, ხალხის მასა, რომელმაც ევროპაში თავად შექმნა თვითმმართველობა, საბჭოთა კავშირში ასეთ ცნებას არც კი იცნობდა, მისი აზროვნება ამ მიმართულებით არ ვითარდებოდა. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ცალკეულ პიროვნებებს ამაზე არ ჰქონდათ ნაფიქრი. მათ იცოდნენ, რომ თვითმმართველობა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია ქვეყნის განვითარებისთვის, შესაბამისად, როდესაც საქართველომ მოიპოვა დამოუკიდებლობა გაჩნდა აუცილებლობა თვითმმართველობის შექმნისა, რათა მმართველობის სისტემა ყოფილიყო უფრო ეფექტური, მაგრამ იყო რამდენიმე გადაუჭრელი პრობლემა:
• არ არსებობდა შესაბამისი საკანონმდეებლო ბაზა;
• არ არსებობდა შესაბამისი ფინანსური რესურსი;
• პროფესიონალი კადრების ნაკლებობა;
• მოქალაქეობის ჩართულობის დაბალი დონე;
• სტრატეგიული ხედვის არარსებობა;

ამ ყველაფრის გათვალისწინებით 1992 წლიდან საქართველოში მოქმედებდა ადგილობრივი მმართველობის სისტემა, რაც ადგილობრივი თვითმმართველობისაგან რადიკალურად განსხვავდება. მაშინ, როდესაც ადგილობრივი თვითმმართველობის შემთხვევაში ხდება წარმომადგენლობითი დ აღმასრულებელი ორგანოების პირველი პირების, მოქალაქეების მიერ არჩევა, ადგილობრივი მმართველობის პირობებში ხდება ამ პირების დანიშვნა ცენტრალური ხელისუფლების მიერ. ამას კი მათი დამოუკიდებლობის ხარისხი პრაქტიკულად ნულამდე დაჰყავს. ეს სისტემა ძალაში იყო 1998 წლამდე. 1998 წლიდან 2006 წლამდე საქართველოში მოქმედებდა ადგილობრივი ხელისუფლების შერეული მოდელი, ხოლო 2006 წლიდან, მოქმედებს თანამედროვე ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა.

როგორც ვხედავთ, ადგილობრივი თვითმმართველობის შემოღება საქართველოში ერთბაშად არ მომხდარა, თუმცა ფაქტი ერთია, საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან ოცდაექვსი წელი გავიდა, რაც სამართლებრივი კულტურისა და ძლიერი სამოქალაქო საზოგადოების ჩამოყალიბებისათვის არ აღმოჩნდა საკმარისი. სწორედ ამიტომ ის, რაც ევროპაში მოქალაქეებმა თავად შექმნეს და მიაწოდეს სახელმწიფოს, საქართველოში შექმნა კანონმდებელმა და მიაწოდა მოქალაქეებს. ეს ერთი მხრივ გამართლებული იყო, რადგან შეუძლებელია თანამედროვე დემოკრატიული სახელმწიფოს წარმოდგენა თვითმმართველობის ინსტიტუტის გარეშე, თუმცა მეორე მხრივ ნაადრევი და შესაბამისად რთულად აღსაქმელი და გასათავისებელი აღმოჩნდა იგი რიგითი მოქალაქეებისათვის.

2. თანამედროვე ადგილობრივი თვითმმართველობის პრობლემური ასპექტები:

ახალ-ახალი საკანონმდებლო აქტების მიღებისა და გატარებული რეფორმების მიუხედავად დღევანდელი თვითმმართველობა კვლავაც სტაგნაციის ეტაპზეა. ამ კუთხით ორი მთავარი საკითხია განსახილველი:
1. ადგილობრივი თვითმმართველობის ცენტრალური ხელისუფლებისაგან დამოუკიდებლობის საკითხი;
2. მოქალაქეთა ჩართულობა თვითმმართველობის ფუნქციონირებაში.
1. თვითმმართველი ერთეულების უფლებამოსილება სახელმწიფოსაგან მომდინარეობს და, შესაბამისად, ფართო გაგებით, ისინი სახელმწიფოს განუყოფელ ნაწილად გვევლინებიან. თუმცა, მიუხედავად ამისა, თვითმმართველი ერთეულები სახელმწიფოსაგან ინსტიტუციურად დამოუკიდებელ და ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ავტონომიურ წარმონაქმნად განიხილება. ადმინისტრაციულ ავტონომიაში მოიაზრება იურისდიქციული, სამართალშემოქმედებითი, ორგანიზაციული, საკადრო პოლიტიკისა და ფინანსური ავტონომია . თვითმმართველობის ავტონომიურობის საზღვრები ნათლადაა გადმოცემული ევროპული ქარტიის პრეამბულაშიც, ქარტიის თანახმად, ადგილობრივი თვითმმართველობა თავის თავში გულისხმობს ხელისუფლების ისეთი ადგილობრივი ორგანოების არსებობას, რომლებიც უფლებამოსილნი არიან გადაწყვეტილების მიღების უფლების მქონე, დემოკრატიული გზით შექმნილი ორგანოების მიერ, და რომლებსაც გააჩნიათ ფართო ავტონომია მათი კომპეტენციის, ამ კომპეტენციის განხორციელებისა და ამისათვის აუცილებელი სახსრების მხრივ . იმისათვის რომ ევროპული ქარტიით განმტკიცებული ფართო ავტონომია იყოს სახეზე, რამდენიმე პირობა უნდა შესრულდეს:
1. უნდა მოხდეს თვითმმართველი ერთეულების იმ უფლებამოსილებებით ადეკვატური და მაქსიმალური დატვირთვა, რომლებიც ადგილობრივი მნიშვნელობის საკითხებს შეეხება. დასავლეთ ევროპის ქვეყნებზე რომ აღარაფერი ვთქვათ, აღმოსავლეთ ევროპის სახელმწიფოებშიც კი (ლიტვა, უნგრეთი, პოლონეთი) მაგალითად, დაწყებითი და საშუალო განათლება, პირველადი სამედიცინო დახმარება, მოსახლეობის სოციალური უზრუნველყოფა, ელექტრომომარაგება, გაზმომარაგება არის ადგილობრივი თვითმმართველობის ხელში, მაშინ როდესაც მსგავსი საკითხების მოგვარება საქართველოში სახელმწიფო ორგანოებს აქვთ გადანაწილებული.
2. მკაფიოდ უნდა მოხდეს მუნიციპალიტეტების ქონების განსაზღვრა და მისი გამიჯვნა სახელმწიფო ქონებისაგან. ამ მიზანს ემსახურება კოდექსის 106-ე და შემდგომი მუხლები. 106-ე მუხლის თანახმად მუნიციპალიტეტის ქონება არის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, შემდგომ კი ჩამოთვლილია კონკრეტული ქონების სახეები, თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ნორმების მიუხედავად, საქართველოში ტყისა და წყლის რესურსები სახელმწიფო და ადგილობრივ ხელისუფლებას შორის დღესაც გაუმიჯნავია. ამგვარი გამიჯვნის უზრუნველყოფამდე კი მუნიციპალიტეტი მოკლებულია შესაძლებლობას, თავის საკუთრებაში დაარეგისტრიროს აღნიშნული ბუნებრივი რესურსები და სრულყოფილად მოახდინოს მათი რეალიზება.
3. მუნიციპალიტეტს უნდა გააჩნდეს შესაბამისი მატერიალური და ფინანსური რესურსი მის კომპეტენციაში შემავალი უფლებამოსილების განსახორციელებლად. ამ მხრივ პრობლემურია ის ფაქტი, რომ თავად მუნიციპალიტეტებს არ ძალუძთ გამოიმუშაონ იმდენი ფინანსურ-ეკონომიკური რესურსი, რაც შესაძლებელს გახდის მუნიციპალიტეტის ორგანოების ეფექტურ ფუნქციონირებას და მისი უფლებამოსილებების განხორციელებას. ამის გამო ხდება მუნიციპალიტეტებისათვის სახელმწიფოს მხრიდან სხვადასხვა სახის ტრანსფერების განხორციელება და ამის ხარჯზე ფინანსების მობილიზება. ამ შემთხვევაში საკითხავია, რამდენადაა შესაძლებელი ცენტრალური ხელისუფლებისაგან დამოუკიდებლობის შენარჩუნება, როდესაც პრაქტიკულად წლიური შემოსავლების საშუალოდ 80%-ს მუნიციპალიტეტი სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებს. მაგალითისათვის, 2013-14 წლების მონაცემებით, სენაკის მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში 2013 წელს მობილიზებულმა შემოსავლებმა შეადგინა 12235,0 ათ. ლარი, მათ შორის: საკუთარმა შემოსავლებმა შეადგინა 2024,4 ათ.ლარი, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებულ იქნა ტრანსფერები 10210,6 ათ.ლარის ფარგლებში, 2014 წელს ცხრა თვის მონაცემებით დაგეგმილი იყო შემოსულობები სულ 9742,804 ათასი ლარი, მათ შორის: საკუთარი შემოსავლები 1600,0 ათას ლარი; სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მისაღები ტრანსფერი 8142,804 ათასი ლარი.

დე იურე, ორგანული კანონი „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“ განასხვავებს მუნიციპალიტეტის საკუთარ და დელეგირებულ უფლებამოსილებებს, აკეთებს ექსკლუზიური უფლებამოსილებების ზუსტ ჩამონათვალს, იცნობს უნივერსალურობის პრინციპს და განსაზღვრავს სახელმწიფო ხელისუფლების ზედამხედველობის ფარგლებს ადგილობრივ ხელისუფლებაზე, ასევე იმას, თუ რა შემთხვევაში შეუძლია სახელმწიფო ხელისუფლების შესაბამის ორგანოებს დაადგინონ მუნიციპალიტეტისათვის სახელმწიფო სტანდარტები და ტექნიკური რეგლამენტები , თუმცა, წესი ყოველთვის ზოგადია, მისგან გამომდინარე ქცევა კი კონკრეტული , შესაბამისად ჩვენ უნდა ვიმსჯელოთ კონკრეტული ქცევის შეფასებიდან გამომდინარე. ადგილობრივი თვითმმართველობის ზემოთ ჩამოთვლილი პრობლემებისა დ მისი რეალური ქმედებების გათვალისწინებით კი, შეიძლება ითქვას, რომ დღეისათვის საქართველოში მუნიციპალიტეტები დე ფაქტო სარგებლობენ სახელმწიფო ხელისუფლებისაგან ავტონომიურობის საკმაოდ დაბალი ხარისხით.

2. რაც შეეხება მოქალაქეების ჩართულობას, ჩვენ უკვე ავღნიშნეთ რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის არსებობისა და ფუნქციონირების საფუძველი მუნიციპალიტეტის მოსახლეობაა, ამიტომაცაა რომ ორგანული კანონი თვითმმართველობის განხორციელების უპირველეს პრინციპად აღიარებს საქართველოს მოქალაქეთა ადგილობრივი თვითმმართველობის განხორციელებაში მონაწილეობის უფლებას . ამავე კანონის 85-ე მუხლის თანახმად: მუნიციპალიტეტის ორგანოები და მუნიციპალიტეტის ორგანოების თანამდებობის პირები ვალდებულნი არიან, ადგილობრივი თვითმმართველობის განხორციელებაში მოქალაქეთა მონაწილეობის უზრუნველსაყოფად შექმნან ორგანიზაციული და მატერიალურ-ტექნიკური პირობები მოქალაქეთა მიღების, მოქალაქეებთან შეხვედრების, მუნიციპალიტეტის ორგანოების საქმიანობაში, მათ შორის, კოლეგიური საჯარო დაწესებულების სხდომებში, მოქალაქეთა მონაწილეობისა და გადაწყვეტილებათა მიღების პროცესის გამჭვირვალობისათვის. კოდექსში ასევე გაწერილია ადგილობრივი თვითმმართველობის განხორციელებაში მოქალაქეთა მონაწილეობის ფორმები: ა) დასახლების საერთო კრება; ბ) პეტიცია; გ) სამოქალაქო მრჩეველთა საბჭო; დ) მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და მუნიციპალიტეტის საკრებულოს კომისიის სხდომებში მონაწილეობა; ე) მუნიციპალიტეტის გამგებლის/მერის და მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრის მიერ გაწეული მუშაობის შესახებ ანგარიშების მოსმენა.

ერთი შეხედვით ეს ინსტიტუტები თითქოს სრულყოფილად უზრუნველყოფს მოსახლეობის ჩართულობას თვითმმართველობის განხორციელებაში, თუმცა არსებობს რამდენიმე მნიშვნელოვანი საკითხი, რომელიც ამ ნორმების რეალიზებას სერიოზულ საფრთხეს უქმნის და მათ ე.წ. „მკვდარ ნორმებად“ აქცევს. პირველი, ეს არის ამ ინსტიტუტების დანიშნულება და ხასიათი, ისინი ატარებენ ძირითადად სარეკომენდაციო და საკონსულტაციო ხასიათს, ამის გამო, მოქალაქეთა ჩართულობა და მოტივაცია ნაკლებია, ვინაიდან არ იციან, მათ მიერ მომზადებულ შენიშვნებსა და წინადადებებს რეალურად მოჰყვება რაიმე შედეგი თუ უბრალოდ საკრებულოს სხდომაზე იქნება განხილული და იქვე დაასრულებს არსებობას. მეორე პრობლემატური საკითხია პროფესიონალი კადრების ნაკლებობა საჯარო სამსახურში, განსაკუთრებით ადგილობრივი თვითმმართველობის დონეზე, მათ ხშირად თავად არ იციან მოსახლეობასთან ურთიერთობის ფორმები და მათი მოვალეობები ამომრჩევლის წინაშე, მაშინ როდესაც ჩვენს, სახელმწიფოს მიერ „შექმნილ“, ადგილობრივ თვითმმართველობას სწორედ პროფესიონალი მოხელეები უნდა ხდიდნენ ქმედით ინსტიტუტებად, ისინი უნდა მართავდნენ შეხვედრებს და მოუწოდებდნენ მოსახლეობას უფრო მეტი და აქტიური ჩართულობისაკენ, შენიშვნებისა თუ ინოვაციური იდეების წარმოდგენისაკენ, რათა უკეთ გაეცნონ მუნიციპალიტეტის პრობლემებს და თავისებურებებს, მის სარგებლიან მხარეებს, ისინი უნდა ანიჭებდნენ კოდექსში მოცემულ ნორმებს სიცოცხლეს და იყენებდნენ მათ პრაქტიკულ ცხოვრებაში. საკანონმდებლო ბაზის დახვეწის საჭიროება და პროფესიონალი კადრების სიმცირე არის ნაწილობრივ მიზეზი იმისა, რომ მოსახლეობა, არა თუ ერთვება, არამედ ჭეშმარიტი თვითმმართველობის არსს საერთოდ არ იცნობს, უფრო მეტიც მაგალითად ჩემს მშობლიურ სოფელში მოსახლეობის აბსოლუტურმა უმრავლესობამ არ იცის, რომ მათ 5%-ს აქვთ დასახლების საერთო კრების მოწვევის ინიცირების უფლება, ისინი სრულიად არ იცნობენ დასახლების საერთო კრების ან ,ამავე კოდექსის 86-ე მუხლით გათვალისწინებული, პეტიციის ინსტიტუტს. თუმცა, ზემოთ ჩამოთვლილი მიზეზების გარდა, ამაში თავისი წვლილი მოსახლეობის სიზარმაცეს, მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობისათვის თავის არიდების ცდას და უფრო ყოფით პრობლემებზე ორიენტირებულობასაც მიუძღვის.

ყველაფრის მიუხედავად, ჩვენ არ გვაქვს უიმედობის უფლება. ადგილობრივი თვითმმართველობა არც ევროპაში ჩამოყალიბებულა ერთი ხელის მოსმით. საქართველოს პრობლემა ის იყო, რომ მუდმივი კონფლიქტი შიდა თუ გარე მტერთან და მათი რეჟიმის გავლენა ფართო მასებს არ აძლევდა საშუალებას ეფიქრა ასეთ მაღალ, დემოკრატიულ ღირებულებებზე, როგორიც ადგილობრივი თვითმმართველობაა. ამ დარგში შედეგის მისაღწევად საჭიროა საერთო სულისკვეთება, უფრო კონკრეტულად კი შემდეგი კუთხით მუშაობა:
1. ძლიერი პოლიტიკური პარტიების შექმნა და კონკურენტული არჩევნების ჩატარება, სახელმწიფო და ადგილობრივ დონეზე;
2. რაციონალური საჯარო სამსახურის სისტემა, პროფესიონალი კადრების მომზადება;
3. მუნიციპალიტეტების ხელში, უფლებამოსილებების შესაბამისი ფინანსური და ქონებრივი რესურსების თავმოყრა;
4. სამოქალაქო ცნობიერების ამაღლება მოსახლეობაში და იმ მექანიზმების დახვეწა, რაც უზრუნველყოფს მათ ჩართულობას თვითმმართველობის ფუნქციონირებაში.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეათე ნომერში, გვ. 10-19
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-10

ევროპული ქარტია ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ

მარიამ ფაცაცია

ევროპული ქარტია ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ ევროპის საბჭომ 1985 წელს მიიღო. როგორც მის პრეამბულაშია აღნიშნული ქარტიის შექმნა განაპირობა საყოველთაოდ აღიარებულმა მოქალაქეთა უფლებამ მონაწილეობა მიიღონ სახელმწიფო საქმეების წარმართვაში. ამ უფლების პირდაპირ განხორციელების საუკეთესო საშუალებად, ორგანიზაციის წევრმა სახელმწიფოებმა, ადგილობრივი თვითმართველობის ორგანოები მიიჩნეს.

ქარტიის თანახმად ადგილობრივი თვითმართველობა „ნიშნავს ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოების უფლებასა და შესაძლებლობას, კანონის ფარგლებში მოაწესრიგონ და მართონ საზოგადოებრივი საქმეების მნიშვნელოვანი წილი მათი პასუხისმგებლობითა და ადგილობრივი მოსახლების ინტერესების შესაბამისად“.

ამ სახის ადგილობრივი წარმომადგენლობების მნიშვნელობას განაპირობებს მათი ლოკალური ხასიათი და შედარებით მცირე მასშტაბი. ადამიანები მეტ ლოიალობას იჩენენ უშუალოდ იმ ადგილის მიმართ, სადაც ცხოვრების დიდ ნაწილს ატარებენ. აღნიშნული განაპირობებს მათ ჩართულობას ადგილობრივი სირთულეების დაძლევის პროცესში. ადგილობრივ ხელისუფლებაში ბიუროკრატიული აპარატის სიმცირე კი მოსახლეობას საშუალებას აძლევს მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს მის გადაწყვეტილებებზე, რაც თავის მხრივ ზრდის ნდობას ამ ტიპის აღმასრულებელი ხელისუფლების მიმართ და ხელს უწყობს ძლიერი სამოქალაქო საზოგადოების ჩამოყალიბებას.

ამ მოკლე, სულ რაღაც 6 გვერდიანმა ქარტიამ, აღწერა ის საერთო ევროპული პრინციპები, რომლებიც ევროპის კონტინენტზე ადგილობრივ ხელისუფლებათა უფლებების ქვაკუთხედად იქცა, განსაზღვრა ადგილობრივი თვითმართველობის ცნება, მისი კომპეტენციის და ამოცანების სფერო, პირობები, რომელთა მიხედვითაც ხდება უფლებამოსილებათა განხორციელება ადგილობრივ დონეზე, ზედამხედველობისა და ფინანსური სახსრების მიღების საშუალებები, აღიარა ადგილობრივი ორგანოების უფლება გაერთიანებაზე და ხაზი გაუსვა მათი სამართლებრივი დაცვის საკითხს. 2009 წელს ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეამ მხარი დაუჭირა ქარტიაზე დამატებითი პროტოკოლის მიღების საკითხს და ამ გზით აღიარა თითოეული მოქალაქის უფლება მონაწილეობა მიიღოს ადგილობრივი ხელისუფლების საქმიანობაში.

ჯერემი სმითის, ევროპის საბჭოს ადგილობრივ და რეგიონულ ხელისუფლებათა კონგრესის ყოფილი გენერალური მდივნის, თანახმად ქარტიის მიღება, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დაწყებული იმ ხანგრძლივი პროცესის კულმინაცია იყო, რომელიც მიზნად ისახავდა ადგილობრივი თვითმმართველობის პრინციპების შესახებ „ნათელი, ფართო, ოფიციალური“ შეთანხმების მიღწევას. მისი აზრით, ქარტიას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას სძენს ის ფაქტი, რომ ის წარმოადგებს ევროპის ადგილობრივი წარმომადგენლობების მიერ ინიცირებულ კონვენციას და არა მათზე ზემოდან თავს მოხვეულ ოფიცალურ დოკუმენტს. 1953 წელს, სწორედ, ევროპული მუნიციპალიტეტების საბჭომ მიიღო მუნიციპალურ თავისუფლებათა ქარტია, რომელიც ევროპული ქარტიის დებულებათა საფუძვლად იქცა.

აღსანიშნავია, რომ ევროპის საბჭოს წევრობის მსურველ სახელმწიფოებს მხოლოდ ორ ოფიციალურ კონვენციაზე უწევთ ხელმოწერა, მათგან პირველი ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციაა, ხოლო მეორე – ქარტია ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ. საინტერესოა, რომ ორივე კონვენციას ხელს აწერს ორგანიზაციის ორმოცდაშვიდივე წევრი სახელმწიფო, რაც ხაზს უსმავს კონვენციათა საყოველთაო ხასიათსა და მნიშვნელობას, როგორც წევრი–სახელმწიფოების, ასევე საერთაშორისო ორგანიზაციის დონეზე.

ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ ევროპული ქარტიის პრინციპები აისახა წევრი სახელმწიფოების დიდი ნაწილის კონსტიტუციებში, რაც ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებს ამ ქვეყნების მზადყოფნას დეცენტრალიზაციის საფუძველზე ხელი შეუწყონ ახალი ევროპული რეალობის შექმნას, რომელიც უკეთ უპასუხებს მათი მოსახლეობის საჭიროებებს.
წევრ სახელმწიფოებში, აღნიშნული ქარტიის აღსრულების პროცესს მეთვალყურეობს ევროპის საბჭოს ადგილობრივ და რეგიონულ ხელისუფლებათა კონგრესი. ამ მიზნის მისაღწევად იგი წევრ სახელმწიფოებში მუდმივად აწყობს მონიტორინგის ვიზიტებს და წარადგენს მონიტორინგის ანგარიშს. ამ ანგარიშის საფუძველზე მიღებული რეკომენდაციები სავალდებულოა სახელმწიფოებისთვის და როგორც წესი, ამ ქვეყნებში განხორციელებული ადგილობრივი ხელისუფლების რეფორმის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენს.
აღნიშნულ ქარტიას საქართველომ 2002 წლის მაისში მოაწერა ხელი. დღეს მიმდინარე თვითმმართველობის რეფორმა სწორედ ევროპული ქარტიის პრინციპებსა და ნორმებს ეფუძნება და მათი გათვალისწინებით მიზნად ისახავს თვითმმართველ ორგანოთა უფლებების გაზრდასა და მოსახლეობის მეტ ჩართულობას.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეათე ნომერში, გვ. 8-9
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-10