“განათლება, როგორც მიზანი და შედეგი – ფინეთი”

თემო ბეჟანიძე

finland_phenomenon

აკადემიური მიღწევებით ფინეთი გახდა ერთ-ერთი ლიდერი სახელმწიფო ბოლო ათწლეულის განმავლობაში. ფინური განათლების მთავარი საყრდენი არის სასკოლო სისტემა, რომელიც თანაბრად ორიენტირებულია ნებისმიერ მოსწავლეზე, მიუხედავად მათი განსხვავებული სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობისა, უნარებისა, რეგიონული ადგილმდებარეობისა, რელიგიური მრწამსისა თუ ეროვნებისა. ამ განსხვავებების მიუხედავად სასკოლო განათლება აძლევს მოსწავლეებს საშუალებას, რომ თანაბრად მიაღწიონ განვითარების მაღალ დონეს. ფინური განათლების სისტემის, როგორც სხვებთან შედარებით ყველაზე წარმატებულის, მიღწევებზე საუბარია ფილმში ,,The Finland Phenomenon: Inside the Word’s Most Surprising School System”.

tumblr_m7vol0zmYa1rw7qdlo1_500

ფილმში საუბარია ფინური განათლების სისტემის მთავარ მიღწევებზე. სისტემაზე, რომელიც პედაგოგობას ღირსეულ პროფესიად მიიჩნევს, მოსწავლეს – შესაძლებლობების თანაბარ საშუალებას აძლევს და სისტემაზე, რომელიც სრულად გამორიცხავს ტესტირებების აკვიატებულ პოლიტიკას, რომელიც დღეს ფართოდ არის გავრცელებული ამერიკულ განათლების სისტემაში.
PISA საერთაშორისო კვლევაა, რომელიც მიზნად ისახავს შეაფასოს 15 წლის მოზარდების მიერ სკოლაში შეძენილი ცოდნა და უნარები. 2001 წელს PISA-ს შედეგებმა ერთგვარად ,,მცირე შოკი” მიაღებინა მსოფლიოს, კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ ფინეთი 2001 წელს გახდა ყველაზე მოწინავე სახელმწიფო განათლების კუთხით და აჩვენა მსოფლიოს, რომ მიზნობრივმა და მყარმა რეფორმებმა ფინეთს მისცა საშუალება, რომ თანდათანობით მიეღწია შედეგებისთვის და გამხდარიყო წამყვანი სახელმწიფო მოსწავლეთა განათლების კუთხით. ამის შემდეგ კი ფინეთი მალევე მოექცა მსოფლიოს ყურადღების ცენტრში, რის გამოც ფინური სკოლები გახდა ერთგვარად ტურისტული დანიშნულების. ასობით საგანმანათლებლო სივრცის სპეციალისტები ყოველწლიურად მიემგზავრებიან ჰელსინკში, რათა გაიგონ ამ სისტემის წარმატების საიდუმლო.

როგორ დაიწყო ყველაფერი?

1970-იან წლებში ფინეთს ნაკლებადგანვითარებული განათლების სისტემა ჰქონდა, ფინეთი აგრარული ეკონომიკის სახელმწიფოს წარმოადგენდა, რომელიც მხოლოდ სატყეო მეურნეობაზე იდგა. ამიტომ, მათ კარგად იცოდნენ, რომ უნდა გაეუმჯობესებინათ განათლების სისტემა და მთელი რესურსები ამ სისტემისთვის დაეთმოთ.

ფინური განათლების სისტემის ტრანსფორმირების საწყისი ეტაპი 1970-იან წლებში იწყება. რეფორმების პირველი ტალღა პედაგოგებს შეეხო, მთავარი მიზანი გახდა პედაგოგთა პროფესიული ცოდნის ამაღლება და განვითარება. პედაგოგს სულ მცირე მაგისტრის ხარისხი უნდა ჰქონოდა, რომ სურვილი გამოეთქვა გამხდარიყვნენ პროფესიით ,,პედაგოგი“. განსაკუთრებით საინტერესოა ის ფაქტი, რომ ფინეთმა ძალიან მოკლე დროში შეძლო და მასწავლებლობა გახდა ყველაზე ღირსეული და დაფასებული პროფესია საზოგადოების მიერ, რაც ყველაზე მთავარია პედაგოგობა არ იყო მაღალანაზღაურებადი პროფესია. მასწავლებლობის მსურველი ათი ადამიანიდან მხოლოდ ერთი თუ მიაღწევდა საკლასო ოთახამდე. ამან კი შედეგად ის მოიტანა, რომ PISA-ს საერთაშორისო შეფასებით ფინეთმა უფრო მაღალი შეფასება მიიღო, ვიდრე სხვა დასავლურმა ქვეყნებმა, აღმოსავლეთში კი ძალიან ცოტა ქვეყანაა, რომლებიც იგივე შედეგებს აღწევენ თავიანთ განათლების სისტემებში.

ცხოვრება გამოცდების გარეშე

ალბათ ბევრი ბავშვის ოცნებაა, რომ არ არსებობდეს გამოცდები. ფინეთი სწორედ ამ ქვეყნების რიცხვს მიეკუთვნება. ფინეთში არ არსებობს სტანდარტიზებული ტესტირება, ფინეთის განათლების მთავარი დევიზია ,,ენდე პროფესიონალიზმის საშუალებით“ სწორედ ამიტომ ისინი ენდობიან საკუთარ მასწავლებლებს, ფინეთში მოსწავლეთა საშუალო ქულებით არ არსებობს მნიშვნელოვანი განსხვავება ძლიერ და სუსტ სკოლებს შორის, ეს იმ პირობებში, როცა ქვეყანაში არავითარი ტესტირება არ არსებობს. ფინელები მართლაც მიიჩნევენ მასწავლებლებს მეცნიერებად, საკლასო ოთახებს კი ლაბორატორიებად.

 

წარმატების საფეხურები ფინურ განათლების სისტემაში
img_0062
ფინური განათლების სისტემა განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს სპეციალური საჭიროებების მქონე ბავშვებს. მათთვის არსებობს ,,სპეციალური მასწავლებელი“, რომელიც ჰყავს ყველა სკოლას. ისინი არიან სპეციალური პროგრამით დატრენინგებული მასწავლებლები, რომლებსაც მჭიდრო თანამშრომლობა აქვთ კლასის დამრიგებლებთან, რათა მოახდინონ ასეთი სტუდენტების იდენტიფიცირება და მათი დახმარება. ძირითადი დევიზია ,,რესურსების მიმართვა უფრო მეტად მათკენ, ვისაც ისინი ყველაზე მეტად სჭირდება“. მიუხედავად იმისა, რომ ფინეთში მხოლოდ 6%-ს ესაჭიროება სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროება, მათი 90% არის ინკლუზირებული ჩვეულებრივ სკოლებში, მხოლოდ 10% სწავლობს სპეციალურ სკოლებში. განათლების სპეციალისტებს სჯერათ, რომ თუ ადრეულ ასაკშივე მოხდება სპეციალური საჭიროებების მქონე ბავშვების ინტეგრაცია სხვა ბავშვებთან ბევრი მათგანი შეძლებს, რომ მარტივად ადაპტირდნენ გარემოსთან და ჰქონდეთ უფრო მეტი სოციალური ურთიერთობები.

ფინური სკოლები საკმაოდ პატარაა, თითოეულ მათგანში მაქსიმუმ 300 მოსწავლე სწავლობს. კლასში 20-ზე მეტი მოსწავლე არ ირიცხება. სკოლის შენობები კარგად არის აღჭურვილი. საგანმანათლებლო და პიროვნული თვალსაზრისით მოსწავლეებზე ზრუნვა მთავარ პრინციპს წარმოადგენს. მოსწავლეები უზრუნველყოფილნი არიან ყოველდღიური კვებით, სამედიცინო მომსახურებით, ტრანსპორტირებითა და სასწავლო მასალებით, რომლებიც მათთვის სრულიად უფასოა.

ფინური სკოლის საკლასო ოთახში იშვიათად ვნახავთ მოსწავლეთა წინაშე მდგარ მასწავლებელს, რომელიც 50 წუთის განმავლობაში ასწავლის. ნაცვლად ამისა, მოსწავლეები მასწავლებელთან ერთად გეგმავენ შესაბამის საგანში შესასრულებელ სამუშაოს, რომელსაც შემდეგ დამოუკიდებლად ართმევენ თავს. ტიპურ საკლასო ოთახში მოსწავლეები პატარ-პატარა ჯგუფებად მუშაობენ, აგროვებენ ინფორმაციას, შეკითხვებს უსვამენ მასწავლებელს და სახავენ გეგმებს. პედაგოგები ქმნიან არაერთ აქტივობას, რომლებიც ხელს უწყობენ მოსწავლეების მაქსიმალურ ჩართვას საგაკვეთილო პროცესში. სკოლა საშუალებას აძლევს მოსწავლეს განივითაროს მეტაკოგნიტური თვისებები, რომლებიც მას საკუთარი სასწავლო პროცესის უფრო პროდუქტიულად წარმართვაში ეხმარება.

რაც შეეხება უმაღლეს განათლებას ფინეთში ორი ტიპის უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულები არსებობს: ტრადიციული უნივერსიტეტბი და გამოყენებითი მეცნიერებების უნივერსიტეტები. უნივერსიტეტში მიღება ხდება საშუალო სკოლის GPA-ს მიხედვით. შერჩევის პროცესი არის აბსოლუტურად გამჭვირვალე, ობიექტური. შერჩევაში არავითარი ადამიანური რესურსი არ მონაწილეობს, აქედან გამომდინარე შერჩევის პროცესი ძალიან განსხვავდება სხვა ქვეყნების შერჩევის პროცესისგან. უნივერსიტეტებში მთავარი აქცენტი კეთდება მეცნიერული კვლევების ჩატარებაზე. ბაკალავრიატის მთელი კურსი ძირითადად მოიცავს კვლევას და ნებისმიერი მეცნიერული თეორია შეისწავლება სწორედ კვლევების საშუალებით. images-46

ფინეთის განათლების სისტემის საფუძვლიანად შესწავლას ამ სისტემასთან უშუალოდ შეხება სჭირდება. ფინური განათლების სისტემა, რომ ერთგვარი იდეალია ევროპაში ამაზე დღეს უკვე აღარავინ დაობს. და მაინც რა არის ის მთავარი მიღწევები, რაც გვათქმევინებს, რომ ფინეთს მართლაც უნიკალური განათლების სისტემა აქვს. განათლების სპეციალისტები 12 მთავარ მიღწევაზე საუბრობენ:

 ფინელი მოსწავლეები უმაღლეს ქულებს იღებენ საერთაშორისო კვლევებში.
 ფინეთში გაზრდილმა ემიგრნტმა მოსწავლეებმა, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს საერთაშიროსო კვლევებში (PISA) აჩვენეს იგივე შეფასება, რაც ეროვნებით ფინელმა მოსწავლეებმა.
 სკოლაში მოსწავლეებს არ აძლევენ ბევრ საშინაო დავალებას.
 მასწავლებლები პასუხისმგებელნი არიან მოსწავლეებთან.
 სწავლა-სწავლების პროცესი ფოკუსირებულია შემოქმედებითი უნარების გამომუშავებაზე.
 ფინეთში ყველა სკოლა საჯაროა.
 არ არსებობს სტანდარტიზებული ტესტები (განსხვავებით ამერიკისგან).
 მასწავლებლობა ბევრ ტრენინგსა და განათლებას გულისხმობს. (არაფორმალური, პროგრესული განათლება).
 მასწავლებლებს საზოგადოება დიდ პატივს სცემს, როგორც პროფესიონალებს.
 ფინეთის საგანმანათლებლო სისტემაში ყველაფერი თანამშრომლობაზეა დაფუძნებული და არა კონკურენციაზე.
 ფინეთი ცდილობს შექმნას ცოდნაზე დამყარებული ეკონომიკა.
 ფინეთის წარმატების ძირითადი ელემენტი – ნდობაა.

რეკომენდაციისთვის კი შემოგთავაზებთ, რომ ნახოთ ფილმი ,,The Finland Phenomenon: Inside the Word’s Most Surprising School System”

Advertisements

la grande bellezza

ხატია ჩხვიმიანი

tgb

„დიადი სილამაზე“ ფედერიკო ფელინისთან ყველაზე ხშირად ასოცირებული ავტორის, იტალიელი რეჟისორის, პაოლო სორენტინოს ტრაგიკომედიაა თანამედროვე იტალიის პრივილეგირებული კლასებისა და მათი ყოველდღიური, მორალს ამოფარებული, ფასადური ცხოვრების შესახებ. ფილმის მთვარი პერსონაჟი ასაკოვანი ჟურნალისტი ჯეფ გამბარდელა, რომის მაღალი საზოგადოების მდიდრული წვეულებების ხშირი მასპინძელი თუ სტუმარია. მან სახელი 20-იან წლებში დაწერილი ნოველით გაითქვა, რომლის შემდეგაც მის კალამს არაფერი დაუწერია, თუმცა, ის მაინც ყველასთვის ცნობილი დარჩა. ჯეფი სარკაზმით გამსჭვალულ ნიღაბს ატარებს, რომლის მიღმაც ცხოვრებისადმი იმედგაცრუებისა და გულისწყვეტის ძლიერი განცდა იმალება. მისი თვალთახედვა სავსეა პოლიტიკოსების, კრიმინალების, მღვდელთმსახურების, მონაზვნების, მხატვრების, კეთილშობილი ოჯახის პირმშოების, რეალური თუ მოჩვენებითი ინტელექტუალების სახეებით, რომელთაგან თითოეულს სევდანარევ სარკაზმს უპირისპირებს. „დიად სილამაზე“-ში წარმოდგენლი იტალიური, კერძოდ კი რომაული საზოგადოება, ევროპული სოციუმის მიკრო მოდელს ქმნის, რომლის ყოველი წევრიც განსაზღვრულ მოღვაწეობას ეწევა, აქ პროფესიათა ფართო სპექტრი იშლება, არსებობს მყარი სოციალური სტრუქტურები, ჰუმანური ურთიერთობები, წარსულის განცდა და მემკვიდრეობის მძლავრი შეგრძენება. ეს განვითრებული ევროპაა თავისი ღირებულებებით, თუმცა ჯეფ გამბარდელას თვალში ის მხოლოდ ეფემერა და ილუზიაა…. გამბარდელა მეგობრებს მიმართავს: „ჩვენ ყველანი სასოწარკვეთის ზღვარზე ვართ, მხოლოდ ის დაგვრჩენია, ერთმანეთს სახეში ვუყუროთ, გავამხნეოთ და ცოტა გავიხუმროთ”. ჯეფმა იცის, რომ ყველა ადამიანი დიად სილამაზეს ეძებს. ჯეფმა ისიც იცის, რომ მისი პოვნა ძალიან რთულია.

LA-GRANDE-BELLEZZA_Servilloფილმის დასაწყისში ვხედავთ იაპონელ ტურისტებს, რომლებიც აღტაცებით ათვალიერებენ რომს, შთამბეჭდავია მათთვის ევროპა და ის კოლორიტი, რომელიც აქ სუფევს. უცხო თვალისთვის ევროპა უპირველესად ვიზუალური ესთეტიკით განცდილი სიამოვნება და წარსული სიდიადის შეგრძნებაა, მოდერნისტული და ტრადიციული სამყაროს სინთეზი, რომელიც ფილმში ერთმანეთის მონაცვლეობით გარდამავალი მდიდრული წვეულებებისა და რომის ძველი უბნების ამსახველი სცენებით, პოპ მუსიკისა და სიმფონიური ორკესტრის ჰანგებით გამოიხატება. აქ იკვეთება ევროპული ღირებულებების ამოსავალი წერტილი, უძველეს ცივილიზაციებსა და მასზე მდგარ დიად კულტურას რომ ემყარება – მემკვიდრეობის შენარჩუნების დაუოკებელი სურვილი შეჯვარებული ახლისა და თანადროულის ძიებასთან არის ის ძირითადი, რაც ევროპას სხვა სივრცეებისგან გამოარჩევს.

ფილმის გმირები პირდაპირი თუ ირიბი ფორმით მიანიშნებენ,რომ ევროპა უპირველესად კულტურის შესახებ ამბიციური განაცხადია. მოდა, მუსიკა, არქიტექტურა, პოეზია, მხატვრობა, კინო და სხვა მისთანანი ის დარგებია, რომლებშიც პირველობა სამართლიანად განუზრახავს მას. თვით ჯეფ გამბარდელას ფიგურა, ვამპირივით ელეგანტური, წარმოსადეგი და გლამურული პერსონა, უმთავრესი ევროპული ღირებულების თავისუფლების ნათელი გამოხატულებაა, იგი გვაჩვენებს, რომ ევროპა ნამდვილად არის სივრცე, სადაც საკუთარი თავის პოვნა, გამოხატვა და რეალიზება შეგიძლია. აქ ყოველი წამი ჭეშმარიტების, თვითშემეცნების და სხვათა შესწავლისაა.

ფილმში ჩანს მრავალფეროვანი საზოგადოება, რომლის წევრებსაც ერთურთისგან ბევრი რამ განასხვავებს, თუმცა ეს ხელს არ უშლის ერთიანი ევროპული ორგანიზმის არსებობის იდეას. ერთიანობა მრავალგვარობაში მსგავსი ინტერპრეტაცია შეიძლება მოვუძებნოთ მას.
საგულისხმოა, რომ სორენტინი ფილმს ლუი ფერნანდ სელინის ნოველიდან „მოგზაურობა ღამის დასალიერში“ ამოღებული ციტატით იწყებს „მოგზაურობა სასარგებლო რამ არის, წარმოსახვას ავითარებს, სხვა ყველაფერი იმედგაცრუება და მომქანცველობაა, ჩვენი მოგზაურობა თავიდან ბოლომდე წარმოსახვის ნაყოფია, ამაშია მისი ძალა“. ჯეფ გამბარდელაც ამგვარად გვამოგზაურებს ევროპის აკვნად აღიარებულ იტალიაში , მისი თავლით დანახული რომი უიმედოდ განწირული, გადაგვარებული და ამორალური ფენომენია, აფსურდის თეატრად ქცეული მოვლენა, რომელიც შველას ითხოვს. აღნიშნული სულისკვეთება გამბარდელას 65-ე იუბილისადმი მიძღვნილ წვეულებაზე განსაკუთრებით იგრძნობა, განცხრომას, ჰედონიზმსა და უკონტროლობას მიცემული რომის მაღალი საზოგადოება მეტაფორულად ბიბლიურ ბაბილონს გვაგონებს, რომელიც შთაინთქმება, მანამ სანამ მისი მოსახლენი მყიფე ურთიერთობების ქსელს რუდუნებით ქსოვენ. ჯეფისა და მისი მეგობრების საუბრებში, მონოლოგებსა თუ დიალოგებში ევროპული ღირებულებების რამდენადმე გაცვეთა, გაუფასურება იგრძნობა. მაყურებელი ხვდება, რომ ერთ დროს მოქმედი საზოგადოება ახლა უმოქმედობის ჭაობში იძირება, ტერასებზე მოსეირენე მდიდრები ვალების, ოჯახური ურთიერთობებისა და ფარული ინტრიგების შესახებ მსჯელობენ, მოჩვენებით მორალს კი გარე ფასადად იყენებენ. სორენტინი ფილმის შესავალში, ჯუზეპე გარიბალდის ქანდაკებზე არსებულ მინაწერზე მიაპყრობს ჩვენს ყურადღებას „რომი ან სიკვდილი”.

ნამდვილი რომი აღარ არსებობს, მას ღირებულებითი ფუნდამენტი გამოეცალა, ხალხი შთაინთქა, მხოლოდ ტურისტები დარჩნენ, რომლებიც გამბარდელასთვის რომში მოსიარულე , ყველაზე კარგი ადამინები არიან. ტრაგიზმის, სევდისა და სისუსტის უკიდურესი გამოვლინებაა ჯეფის პირველი სიყვარულის, სიყმაწვილის ნათელი მოგონების, ქერა ქალიშვილის სიკვდილი, ეს უკანასკნელი იმედის დაკარგვას, სასოს საბოლოოდ წარკვეთას ჰგავს. აღსასრულის მოლოდინში სიცოცხლე კვლავ გრძელდება, გაუცხოება და ადამიანებსგან იზოლიერება ფუფუნება უფროა ვიდრე რეალური გამოსავალი,სწორედ ამიტომ გრძელდება ჯეფის ცხოვრებაც, რომელიც განცდილ ტკივილს ტრაგიკიულ იუმორს უპირისპირებს.the-great-beauty1

მე ვფიქრობ, რომ ფილმში დომინირებული ძირითადი იდეა მაღალზნეობრივი იდეალებისა თუ ფასეულობების რამდენადმე გაცვეთა, კარიკატურად ქცევაა. ის ადამიანები, რომლებიც მათდამი ერთგულებას იფიცებიან, რეალურად მათ საპირისპიროდ მოქმედებენ. ეს იტალიური, უფრო ზოგადად კი ევროპული საზოგადოების სასოწარკვეთილი ხატებაა, რომელიც რაღაც დიადის კეთებას უფრო იჩემებს ვიდრე რეალურად ახორციელებს . ფილმის გმირებს ევროპული საზოგადოებისა და მასში გამჯდარი ღირებულებების: თავისუფლების, თანასწორობის, უფლებათა პატივისცემის, პლურალიზმის და ა.შ. დაცის ამბიცია აქვთ, ისინი კეთილშობილებად წარმოგვისახავენ თავებს, თუმცა ღალატს, შურს, მტრობასა და ამორალობას უკან მალავენ, სწორედ ამიტომ ეს არის გზა აღსასრულისკენ. თუმცა ამ აპოკალიპსური ხედვების უკან იმედის სხივიც გამოსჭვივის, გამოსწორების, განახლების და დიადი სილმაზით აღვსების, ჯეფი უერთდება უსასრულობას,“არ მაღელვებს რა იქნება შემდეგ“ ამბობს ის და ამგავრად ტკბილ მოგონებებში ბრუდნება, იქ სადაც მისი ისტორია დაიწყო.

 

CIVICUS #8 – რედაქტორის სვეტი

ლევან ლორთქიფანიძე

 საქართველო ევროპული თანამეგობრობის სრულუფლებიანი ნაწილი უნდა გახდეს. ჩვენი ქვეყნის მოსახლეობის უდიდესი უმრავლესობისათვის ეს დებულება თავისთავად ცხადია. ადამიანებს ეჭვიც კი არ უჩნდებათ სახელმწიფოს პოლიტიკური ორიენტაციის შესახებ. საზოგადოების დასავლური ინტეგრაციის მიმართულებით განვითარების თაობაზე განსაკუთრებული ერთსულოვნება ახალგაზრდებს შორის შეინიშნება. დამოუკიდებელ საქართველოში დაბადებულმა მოქალაქეებმა ყველაზე უკეთ ვიცით, რატომ და რისთვის უნდა დავამყაროთ ჩვენს ირგვლივ ევროპული წესრიგი.

თანატოლებზე და მათ პოზიციებზე დაკვირვება მაიძულებს იმას, რომ მშვიდად ვიყო და არ შემეშინდეს იმ კვლევების, რომლებიც პრორუსული გავლენების გაძლიერების შესახებ მიგვანიშვებენ. გავლენები შეიძლება გაიზარდოს, მაგრამ ის კრიტიკულ ზღვარს ვერასდროს გადაცდება. გავლენები შეიძლება გაიზარდოს, მაგრამ თაობათა ცვლის პარალელურად ევრაზიული განწყობების მარგი ქმედების კოეფიციენტი აუცილებლად შემცირდება.
თუმცა, აღსანიშნავია, რომ ევროპული სივრცისადმი კუთვნილებასთან დაკავშირებითაც არსებობს შეხედულებათა მრავალფეროვნება. ვიღაცებს დასავლური ოჯახის წევრობა მხოლოდ ფორმისთვის სჭირდებათ, მათ სურთ, რომ კონკრეტული სახელი ერქვათ, ისინი შინაარსზე აღარ ფიქრობენ. ასეთ პირებს ის მიზანი აქვთ, რომ ჩამორჩენილი მეტროპოლიის ნაცვლად განვითარებული იმპერიის კოლონია გახდნენ. სასიხარულოა, რომ ჩვენ შორის სხვანაირი ადამიანებიც არსებობენ. ისინი ფორმაზე მეტად შინაარსზე ფიქრობენ, მათ ევროკავშირის წევრობა იმიტომ არ სურთ, რომ სხვამ ჩვენი გასაკეთებელი საქმე გააკეთოს. მათთვის დასავლური ინტეგრაცია უპირობო პრიორიტეტია, საგარეო პოლიტიკური ორიენტირის შესახებ ისინი კითხვებს არ სვამენ. მათ სხვა კითხვები აწუხებთ: როგორ ევროკავშირში ვაპირებთ გაერთიანებას? შესაძლებელია თუ არა მისი უკეთესობისკენ შეცვლა? მაშასადამე, ისინი დასავლური სტრუქტურებისკენ რეფორმისტული ხედვებით მიემართებიან, რაც კოლონიური და პერიფერიული აზროვნებისგან თავისუფლებაზე მეტყველებს. მხოლოდ ასე შეიძლება რეალურად განვითარდეთ და საკუთარი ფუნქცია შევასრულოთ ყველაზე პროგრესული თანამეგობრობის შემადგენლობაში.

შეიძლება ასოც კილოგრამიანი, მოუქნელი ადამიანი ათლეტიზმის კლუბის ღირსეული წევრი გახდეს? რა თქმა უნდა, შეიძლება, ოღონდ ის უფრო მოქნილი და ათლეტური უნდა გახდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში წევრობა ფორმალური იქნება. საქართველოც ასეა, ჩვენ გვიკვირს რატომ არ გვიღებენ კარს, იმაზე კი არ ვფიქრობთ, რომ უამრავი პრობლემა გვაქვს. მოვაგვაროთ ჩვენი პრობლემები და უპრობლემოდ მიგვიღებენ.

“CIVICUS”- ის ახალი ნომრის ავტორები სწორედ პრობლემების აღმოჩენასა და მოგვარებას ცდილობენ, მათ ფორმაზე მეტად შინაარსი აინტერესებთ, ისინი თავისუფალი არიან კოლონიური აზროვნებისაგან. დარწმუნებული ვარ, რომ მომავალში საქართველოს დასავლური ინტეგრაციის საქმეში სწორედ ეს ადამიანები შეასრულებენ განსაკუთრებულ როლს. ისინი  ევროპულ საზოგადოებაზე მსჯელობენ.

ჩვენ და ეროვნული ყრილობა

კატო მიქელაძე (1878 – 1942)

8cdc55b0c0.images.new_photo.axali_photos2.society.kato-mikeladzeაღსრულდა დიდი ხნის ნატვრა და  საქართველოში მოქმედმა პოლიტიკურმა პარტიებმა 19 ნოემბერს ქ. თბილისში გადადგეს ისტორიული ნაბიჯი, მოხდა მორიგება დიდი ხნის სადაო საკითხზე და იცვნეს მტრისგან განაწამები სამშობლო მისმა ვაჟებმა მზრუნველობის ღირსად. ეს ყრილობა იყო ერთგვარი კონსილიუმი მკურვნელ ვაჟებისა, რომლებიც დღემდე სხვადასხვა დიაგნოზს უყენებდენ ავადმყოფ დედას და რომლის გამო ამდენი აყალ-მაყალი და განხეთქილება სუფევდა მათში.

19 და 20 ნოემბერს დოსტაქრები შეთანხმდნენ ამავე დიაგნოზის დაყენების დროს და გამოუწერეს მათ ერთნაირი წამალი ე.ი. ის, რომ მას სჭირია თავისუფლება და ამ თავისუფლების კანონის ძალით დაცვა. მიიღეს და ცვნეს საჭიროთ საქართველოს ტერიტორიული ავტონომია, ანუ მათი სიტყვით რომ ვსთქვათ, აღიარეს მისი კანონმდებლობითი თვითმმართველობა. დღეიდან ყველა მოქმედ პარტიებს საქართველოში აქვს საერთო საზრუნველი საგანი და ეს საგანია ჩვენი მოხუცი დედა – საქართველო. ამდენს აზრთა სხვდასხვაობაში ქართველს ერს დაებადა ერთი რწმენა, რომელიც იხსნის მათ დაქსაქსულობისგან და რომელიც ხდება საფუძვლად ჩვენი საზოგადოებრივი ძალთა გაერთიანებისა და ეს რწმენაა მოვლა და პატრონობა ჩვენი სამშობლო ქვეყნისა.

რა უნდა ყოფილიყო ასე მარტივად და ადვილად გასაგები და მისაღები, როგორც იმის შეგნება, რომ თითეულს ქვეყანას, როგორც თითეულს ოჯახს, სჭირია თავის შვილთა და წევრთა მიერ დაცვა და ჭირისუფლობა, მაგრამ 15 წელიწადზე მეტია, რაც ასეთს ბუნებრივ
და უბრალო საკითხის გადასაწყვეტად ჩვენ ძმებს ერთი ჩხუბი და ალიაქოთი ჰქონდათ, რამაც თანამედროვე საქართველოს უდიდეს მგოსანს “დედა და შვილები” დააწერინა, რომელშიაც, სხვათაშორის, შემდეგი სიტყვები ათქმევინა:

“სანამ უგუნურ მაჩხუბრებსა,
ვაი ჰქონდათ და ვაგლახი,
დიდმა მგელმა შეუპოვრად
ამოაგდო ოჯახი”

და ამ სურათის დანახვაზე გამწარებული დედის პირით მას შემდეგი ნატვრა
აღმოსკდა:

“ღმერთო ჩემო, რადგან ბედმა,
მე შვილებში მომატყუა,
შვილიშვილებს მაინც მიეც,
შეძლება და მეტი ჭკუა”

მგოსნის სურვილი ახდა ახლა უფრო ადრე, ვიდრე ის მოელოდა და სანამ შვილიშვილები მოეშველებოდენ, თვით შვილებმა, როცა დაინახეს, რომ ეგ დიდი მგელი არამარტო ოჯახს უნგრევდა, არამედ ყველას ერთად შეჭმას ემუქრებოდა, გამოიჩინეს თავდასაცველად ეგ მგოსნის მიერ ნანატრი ჭკუა და ამ დიდი მგლიდან თავისუფლების საჭიროება ერთნაირად დაინახეს და დაადასტურეს ქ. თბილისში 19 და 20 ნოემბერს.

აი, დედააზრი პირველი ქართული ეროვნული ყრილობისა. არსებითად, ეს ყრილობა იყო არა ეროვნული, არამედ ვაჟური, სადაც თავი მოეყარათ საქართველოს სხვდასხვა კუთხის ვაჟებს, სადაც 5 ქალი ძლივს ერია. ვაჟები ჩხუბობდენ. ვაჟები შერიგდენ და ამ შერიგებას
ერთი მეორეს ულოცავდენ. ქართველ ქალს არათუ მონაწილეობა არ მიუღია ამ ყრილობაზე, არამედ მას თავის სიხარულის გამოთქმის ნებაც არ მისცეს. 20 ნოემბერს, როდესაც ბატონმა ნოე ჟორდანიამ პოლიტიკურ შინაურ თვითმმართველობაზე მოხსენება წაიკითხა და აღიარა
საქართველოს ტერიტორიალური ავტონომია, კრება 15 წუთით შესწყდა და თანაც გამოაცხადა, რომ, ვისაც სიტყვის თქმა სურდათ, ჩაწერილიყვნენ. ამდენს მომლოცველ და თანხმობის გამომცხადებელ მამაკაც ორატორებში ერთი ქალი აღმოჩნდა სიტყვის გამღები, რომელმაც წერილობით მიმართა მდივანს, რომ ჩაეწერათ იგი. მიუხედავათ ადრე განცხადებისა, ორატორთა სიაში იგი როგორღაც სულ ბოლო მოხვდა. ეს ქალი ვიყავ მე, კატო მიქელაძე, დელეგატი ქუთაისის ქალთა ინტერპარტიულ ორგანიზაციისა. ილაპარაკეს ათმა
მამაკაცმა სტუმრებმა და პარტიის წევრებმა, რის შემდეგ სია დახურეს. მდივანმა მანიშნა, რომ სიტყვის თქმის უფლება მოსპობილი მაქვს.

მე ვფიქრობდი: მართალია, არც სტუმარი ვარ და არც ამა თუ იმ ფრაქციის სახელით მოლაპარაკე, მაგრამ მე ვარ ქართველი ქალი დღემდე პოლიტიკურ ცხოვრებას მოწყვეტილი. დღეს კი რევოლიუციონურმა დემოკრატიამ, როცა მე და ჩემს სამშობლოს პოლიტიკური უფლება მოგვანიჭა და საქართველოსთან ერთად, ქართველი ქალიც მონობიდან განთავისუფლდა, მე, როგორც წარმომადგენელს ქალთა ორგანიზაციისას, უფლება მაქვს და თანაც საბაბი, რომ გადავსცე ქართველ ეროვნულ ყრილობას (თუ რომ ერში ჩვენ, ქალებიც ვითვლებოდით) ჩემი ამომრჩეველთა მათდამი მადლობა და მათი ფიქრნი და ზრახვანი შესახებ მომავალ ქართული პოლიტიკური ცხოვრებისა. როდესაც ასეთი მწველი სურვილის გამოთქმის შესაძლებლობას მისპობდენ და სულიერ შეწუხებას განვიცდიდი, მირჩიეს იმ დროს, როდესაც კრება რამოდენიმე წუთით ხელახლა შესწყდა, ავსულიყავი ბატონ ჩხენკელთან, რომელიც იმ დღეს თავმჯდომარეობდა და მეთხოვა მისთვის სიტყვის წარმოთქმის ნება. მეც ავდექი და მივმართე მას, რომელმაც ჩემს წინადადებაზე შემდეგი პასუხი მომცა:

“ჩვენ ქართულ ორგანიზაციებს სიტყვის თქმის უფლებას არ ვაძლევთ”.

– ჩვენ ამას ისე გავიგებთ, რომ თქვენ პირველ ეროვნულ ყრილობაზე ქართველ ქალს თავისი სიხარულის გამოთქმის ნება არ მიეცით!

– მასე არ შეიძლება ამის გაგება!

– ჩვენ სხვანაირად ამას ვერ გავიგებთ – ვუპასუხე მას და გამოვბრუნდი. რას ვიზამდი, დავმორჩილდი უფროსთა სიძლიერეს და გულდაწყვეტილი მივაშურე ჩემს სკამს, მაგრამ ჩემი სულიერი შეწუხება მით უფრო მწველი იყო ჩემთვის, როცა ერთი თანამგრძნობი ვერ ვიპოვე ამდენს მამაკაცებში. ისენი ისე გატაცებულნი იყვნენ ეროვნულ საკითხში შერიგებით და იმის წარმოდგენით, რომ მომავალი ეროვნული ცხოვრება მათ ყველაფერს პირდებოდა და აძლევდა, რომ მათთვის საკითხი ქართველი ქალის უფლებისა, თუ რა ადგილს მოითხოვდა ის მომავალ ეროვნულ შენობაში, როცა ამ შენობას საძირკველს უყრიდენ გუშინდელი მაჩხუბარი ძმები და დღეს კი შერიგებულნი, სრულიად არ აგონდებოდათ და არც აინტერესებდათ. მათ შორის, განსაკუთრებით კმაყოფილებას გრძნობდენ ქალთა უფლების
მტერნი და ბატონ აკაკი ჩხენკელისადმი მადლობასაც, რომ მათი ყურთასმენა არ შეაწუხა უკანასკნელმა ქალის მიერ პოლიტიკური და მოქალაქური უფლების მოთხოვნის მოსმენით.

ერთი მხრით, ქალთა მცირერიცხოვანმა დელეგატებმა და მეორე მხრით, ქალთა უმეტყველობამ ამ დიდს ისტორიულ ყრილობაზე ისეთი შედეგი გამოიღო, რომ ეროვნულ საბჭოს არჩევის დროს ერთი ქალიც არ იყო დასახელებული, გარდა ქალბატონი მინადორა ტოროშელიძისა, რომელიც არჩეული იყო არა როგორც ქალთა წარმომადგენელი, არამედ როგორც ფრაქციის წევრი და ისიც უკანდიდატოთ.

ამგვარად, ეროვნულ საბჭოში ქართველ ქალებს თავისი სპეციალური დედაკაცური ინტერესის დამცველი არავინა ყავს. ქართველ ქალებს ამის საშვალება მოუსპეს ორმა ცნობილმა სოციალისტმა – ნოე ჟორდანიამ, ყრილობის მიერ ქართველ ბელადათ აღიარებულმა და აკაკი ჩხენკელმა.

ჩვენ კატეგორიულად ვაცხადებთ, რომ არცერთი ქვეყნის სოციალისტები, რომელ ქვეყანაშიაც ქალს შესძლებოდა ეროვნულ ყრილობაზე დელეგატათ შესვლა, არ მოუსპობდა ქალებს სიტყვის თქმის საშუალებას, თუ რომ ასეთს სურვილს რომელიმე მათგანი გამოცხადებდა. არცერთ ქვეყანაში, სადაც კი შესაძლო იქნებოდა ქალის არჩევა, ეროვნულ საბჭოში სოციალისტები ქალთა ორგანიზაციის წარმომადგენელთ აურჩევლად არ დასტოვებდა და თუ ეს ჩვენში მოხდა, მხოლოდ მისთვის, რომ ბატონებმა, ჟორდანიამ და ჩხენკელმა თავიანთი სოციალისტური მისია უკვე დაასრულეს და სოციალისტურ საქმეთა საწარმოოთ მათი ასტავკაც მოახლოვებულია, რომ ეგ ორი ბელადი დღეს ასეთს იდეურ ხანაში შესული ბრძანდებიან. ამას არა თუ ბოლშევიკები, არამედ თვით მათი თანამოაზრე მენშევიკების დიდი ნაწილი აღიარებს ჩვენთან ერთად. ბატონი ჟორდანია ოდნავაც არ შემკრთალა იმ შეკითხვაზე, რომელიც მისმა ამხანაგმა ცერცვაძემ დაუყენა: “ყველაფერი კარგი, მაგრამ რისთვის ქალებს თავისი წარმომადგენელი არა ყავთ ეროვნულ საბჭოში, რად დაგავიწყდათ ქართველი ქალიო” გაისმა დარბაზში მჭექარე ხმა მოხუცი სოციალისტისა.

– ჩვენ ქალები გვყავს – უპასუხა ჟორდანიამ.

ჩვენ ვიცით, რომ მას ქალები ყავს, მაგრამ არ ვიცით რამდენათ მისი ქალები დაიცავენ ქალთა უფლებას დამფუძნებელ კრებაზე და გაბედავენ პარტიულ ჩარჩოდან გამოსვლას. დიად ბატონ ჟორდანიას ქალები ყავს, მაგრამ მისი წყალობით ქართველ ქალებს თავისი ინტერესის დამცველი დღეს არავინა ყავს.

წინ კიდევ დრო გვიდევს ვნახოთ, რას აუწყებს ქართველ ქალებს მომავალი ადგილობრივი დამფუძნებელი კრება, სადაც ერთადერთი კანონმდებელნი მამაკაცები იქნებიან. ჩვენ შეგვიძლია მხოლოდ ვაუწყოთ მათ, თუ რომ ქალები ქვეყნის მართვა-გამგეობიდან გამორიცხული დარჩენ, ამაოთ ფიქრობენ ქართველი ერის ბელადნი, რომ ქართველი ქალები მათ მიერ გამოცემულ კანონებს დაემორჩილონ”.

წყარო: თამთა მელაშვილის პუბლიკაცია “კატო მიქელაძე: ფემინიზმის უცნობი ისტორია”.

ევროპული საუნივერსიტეტო ცხოვრების ძირითადი მიმართულებები

თეონა გელაშვილი

ქართველი სტუდენტებისათვის ევროპა ერთგვარ აღთქმულ მიწას წარმოადგენს. თითოეული სტუდენტი ოცნებობს, ერთხელ მაინც დადგას ფეხი ამ კონტინენტზე და ეზიაროს ევროპულ საუნივერისტეტო ცხოვრებას. მთავარი კითხვაც სწორედ ესაა, თუ რატომ იზიდავს ჩვენს სტუდენტებს ევროპული სწავლება და რას სთავაზობენ ისინი მათ ისეთს, რასაც ჩვენ ვერ ვუზრუნველვყოფთ.

სტუდენტობას, ყოველთვის საუკეთესო წლებად მოიხსენებენ. ალბათ, იმიტომ, რომ ამ პერიოდში პირველად გამოდიხარ ფართო საზოგადოებრივ ასპარეზზე და ეუფლები პროფესიას, რომელიც ერთგული თანამგზავრივით დაგყვება მთელი ცხოვრების მანძილზე. ეს გახლავთ თავისუფლების, დამოუკიდებლობისა და ინდივიდუალიზმის ძიების წლები. ამ ჩამოთვლილი თვისებების შეძენაში კი უნივერსიტეტი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, იგი სოციალიზაციისა და აკადემიური საქმიანობის ფართო ასპარეზს გთავაზობს. სამწუხაროდ, საქართველოში განათლების რეფორმასთან დაკავშირებული პრობლემები უნივერსიტეტს არ აძლევს საშუალებას, სტუდენტების წინაშე შეასრულოს დაკისრებული მისია. ამიტომაც, ქართველი სტუდენტებისათვის პრიორიტეტული ევროპული განათლების სისტემა და საუნივერსიტეტო ცხოვრება ხდება.

ევროპული საუნივერსიტეტო ცხოვრების მთავარ ღირსებად, სტუდენტის ინდივიდუალიზმის მხედველობაში მიღება და მასში ანალიტიკური აზროვნების განვითარების ხელშეწყობა მიიჩნევა. ევროპული უნივერსიტეტები ცდილობენ, თითოეულ სტუდენტს სრულყოფილი აკადემიური სივრცე შეუქმნან. რაც, მათი შესაბამისი ლიტერატურით უზრუნველყოფას, კონფერენციების, ტრეინინგების, კვლევების, პროექტებისა და სტაჟირების შეთავაზებას გულისხმობს. ქართველი სტუდენტები, ძირითადად, ყველაზე დიდ მნიშვნელობას ანალიტიკური და კრიტიკული აზროვნებისათვის შესაფერის ხელშემწყობ გარემოს ანიჭებენ, რაც უნივერსიტეტის ძირითად საფუძველს წარმოადგენს. სალექციო პროცესში უპირატესობა ენიჭება სტუდენტის ხედვას, მოსაზრებასა და შეფასებას. სწორედ ამ ბაზისზე დგას შეფასების მოქნილი სისტემაც, რაც ანალიტიკური ესეებისა და ე.წ “Research Paper” –ის დაწერაში გამოიხატება. ეს კი, არჩეული პროფესიის ავტომატურად დაუფლებას ნიშნავს.

ევროპული საუნივერსიტეტო სივრცე თავისუფლებისა და სიახლეებისაკენ განაწყობს სტუდენტებს. მულტიკულტურული გარემო კი საშუალებას აძლევს მათ, მოისმინონ განსხვავებული პოზიციის მქონე ადამიანების შეხედულებები, გაიაზრონ და გამოიტანონ შესაბამისი დასკვნები. ეს კი თვალსაწიერის გაფართოების ერთგვარი გზაა. რაც საშუალებას გაძლევს, მოვლენებს ერთი კუთხით აღარ უყურო და შესაბამისად, იწყებ აღიარებული ჭეშმარიტების ხელახლა გააზრებასა და შეფასებას.

ევროპული საუნივერსიტეტო ცხოვრება, აკადემიური გარემოს გარდა, სტუდენტებს მრავალფეროვან ცხოვრებასაც სთავაზობს. პირველ რიგში, მნიშვნელოვანია მულტიკულტურული გარემო, სადაც სხვადასხვა ეროვნების მქონე ადამიანი ერთ სივრცეში ,განათლების მისაღებად, ერთიანდება. სწორედ ამ სივრცის საშუალებით ეცნობი განსხვავებულ კულტურას, ტრადიციებსა და წეს-ჩვეულებებს. გიყალიბდება საკუთარი შეხედულება, რომელიც ხშირად სტერეოტიპებისაგან დაცლილია. ევროპული საუნივერსიტეტო სივრცე ძალიან ბევრ უცხოელს იზიდავს, რაც სტუდენტურ ცხოვრებას გაცილებით საინტერესოს ხდის; დატვირთული ეროვნული საღამოებით, უცხო ადგილების ერთად მონახულებით და მეგობრული ურთიერთობების ჩამოყალიბებით. კონკრეტულად ასეთი სოციალიზაციის ფართო არეალის საფუძველზე ყალიბდებიან საერთო ინტერესის გარშემო შეკრებილი სტუდენტური ჯგუფები, რომლებიც უნივერსიტეტის დახმარებით მართავენ სხვადახვა სახის ღონისძიებებს, რითაც საუნივერსიტეტო ცხოვრებას უფრო მრავალფეროვანს ხდიან.

ამრიგად, აღნიშნული განათლების მოდელი და საუნივერსიტეტო სივრცე ორიენტირებულია ინდივიდის განვითარებაზე. ეს ინდივიდები კი, წარმოადგენენ სახელმწიფოს სახეს, რომლებიც სწორედ მის აღმშენებლობაში იღებენ მონაწილეობას. შესაბამისად, ევროპული საუნივრსიტეტო ცხოვრებისა და სწავლების გამოცდილება მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, რათა სისტემაში არსებული პრობლემები აღმოიფხვრას და პრიორიტეტი ანალიტიკურ და კრიტიკულ აზროვნებაზე დაფუძნებულ განათლებას მიენიჭოს. ვინაიდან, განათლებული ადამიანები ქმნიან და აშენებენ პლურალისტურ სახელმწიფოს.

ნობელის მშვიდობის პრემიის პირველი ლაურეატი

მარი ძაგნიძე

ვანის გიმნაზიის მოსწავლე

8.1

1905 წელს ნობელის მშვიდობის პრემია პირველად გადაეცა ქალს. პირველი ნობელიანტი ქალი ბერტა ფონ ზუტნერი აღმოჩნდა. ბერტა ცნობილი ავსტრიელი მწერალი, პუბლიცისტი და აქტივისტი გახლდათ, რომელსაც ძალიან ბევრი რამ აკავშირებდა საქართველოსთან.

ზუტნერების ოჯახი საქართველოში ცხრა წლის განმავლობაში ცხოვრობდა. არტურ და ბერტა ზუტნერები მათი ქორწინებით გაღიზიანებულ არისტოკრატიულ ოჯახს გაერიდნენ. 1876 წელს ისინი ეკატერინე ჭავჭავაძე-დადიანის მოწვევით ზუგდიდში ჩამოვიდნენ და დიდი ხნით დასახლდნენ სამეგრელოს ყველაზე დიდ ქალაქში. ოჯახი თავს მთარგმნელობითი საქმიანობით, გერმანული და ფრანგული ენების სწავლებითა და მუსიკის გაკვეთილებით ირჩენდა. ზუტნერები ევროპული პრესისათვის ერთ-ერთ მთავარ წყაროს წარმოადგენდნენ რუსეთ-თურქეთის ომის კავკასიურ ფრონტზე მიმდინარე მოვლენების ანალიზის დროს.

ბერტა ფონ ზუტნერი საქართველოს ლიტერატურულ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში აქტიურად იყო ჩართული. შემოქმედებითი საქმიანობიდან აღსანიშნავია მისი თანამშრომლობა იონა მეუნარგიასთან. ცნობილი მთარგმნელი თავად იგონებს, თუ როგორ მასპინძლობდა მას იონა მეუნარგია მამის სოფელში, ცაიშში. მიყრუებულ დასახლებაში გამოკეტილი იონა, ბერტა და ჟიულ მურიე რამდენიმე კვირის განმავლობაში მუშაობდნენ „ვეფხისტყაოსნის“ ფრანგულ თარგმანზე. მართალია თარგმანი დღეს დაკარგულია. თუმცა, მკვლევრები ამტკიცებენ, რომ სწორედ ამ თარგმანის წყალობით შეიტყო მიხაი ზიჩმა ქართული ეპოსის არსებობის შესახებ. ეს თარგმანი აღმოჩნდა მხატვრისთვის შესანიშნავი კომპოზიციების შექმნის ინსპირაცია. ამასთანავე, მეუნერგიას, მურიესადა ზუტნერის მიერ ერთობლივად გაკეთებული საქმით აქტიურად სარგებლობდნენ ევროპელი თუ რუსი ლიტერატორები. ისინი ცაიშში შექმნილი პუბლიკაციით ხელმძღვანელობდნენ თავიანთი სამეცნიერო თუ შემოქმედებითი საქმიანობის დროს.

რისთვის მიიღო ბერტა ფონ ზუტნერმა ნობელის მშვიდობის პრემია?
ცხადია, მას მსოფლიოში ყველაზე პრესტიჟული ჯილდო ვეფხისტყაოსნის თარგმანის რედაქტირებისათვის არ მიუღია. ვერც ალფრედ ნობელის მდივნად მუშაობის გამოცდილება და მასთან ახლო მეგობრობა გახდებოდა მისი საქმიანობის დაფასების განმაპირობებელი მთავარი ფაქტორი. ზუტნერი ნობელიანტი ლიტერატურული მოღვაწეობისა და საერთო ევროპული საზოგადოებრივი აქტივიზმის გამო გახდა.

1889 წელს ბერტა ფონ ზუტნერმა გამოაქვეყნა თავისი „მაგნუმ ოპუსი“, თავისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოები „ძირს იარაღი!“. პაციფისტური რომანი ცოლის, ქალის პერსპექტივიდან აღწერს ომის შედეგად ჩამოყალიბების პროცესში მყოფ დაუნდობელ, უსამართლო, უთანასწრო და მჩაგვრელ რეალობას, სადაც მხოლოდ ტანჯვა, უბედურება, შიმშილი და ჩაგვრა სუფევს. ზუტნერის რომანი ძალიან მალე იქცა ბესტსელერად, იგი თორმეტ ენაზე ითარგმნა და ფართოდ გავრცელდა მშვიდობის მოძრაობის წევრთა შორის. მალევე თავად მწერალიც ალფონს დოდეს დახმარებით დაუკავშირდა ამ მოძრაობას და მისი აქტიური წევრიც გახდა.Bertha-von-Suttner-1906

ბერტა ფონ ზუტნერი გახდა ავსტრიის მშვიდობის საზოგადოების, გერმანიის სამშვიდობო ორგანიზაციისა და ვენეციის მშვიდობის კომიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. ეს ინსტიტუტები ევროპაში პაციფისტური იდეების მთავარი მხარდამჭერები და სამშვიდობო პოლიტიკური პოზიციების მთავარი დამცველები იყვნენ. ბერტ აქტიურად მონაწილეობდა ქალთა კონგრესებშიც და ქალთა ემანსიპატორული კამპანიის აქტივისტიც გახლდათ. მისი ოჯახი გერანულენოვან სივრცეში გამოკვეთილად ანტისემიტურ პოზიციას ამაგრებდა.
ქალთა უფლებებისთვის, მშვიდობისა და რასიზმის წინააღმდეგ საქმიანობა მარტივი ნამდვილად არ იყო. ასეთი პოლიტიკური ხედვების ქონა იმპერიულ ევროპაში რეტროგრადულ, აგრესიულ და მდიდარ, ნახევრად ფეოდალური აზროვნების მქონე ელიტასთან და ძალაუფლების მქონე პირებთან დაპირისპირებას ნიშნავდა.
1900-იანი წლების მეორე ნახევრიდან ბერტა ფონ ზუტნერი დიდი ომის დაწყებას წინასწარმეტყველებდა და ახალგაზრდებს ამ ომის წინააღმდეგ, მისი თავის აცილების მიზნით დარაზმვისკენ მოუწოდებდა. აი, რას სწერდა იგი თავის უმცროს მეგობარ შტეფან ცვაიგს: „ადამიანები ვერ ხვდებიან, საქმე რას ეხება… რატომ არაფერს იღონებთ, ახალგზარდებო? ეს პირველ რიგში თქვენ გეხებათ! თავი დაიცავით, გაერთიანდით! ნუ იქნებით ყოველთვის ჩვენს იმედად – ორიოდე ხანდაზმული ქალის იმედად, რომელსაც არავინ უსმენს.“

ბერტა ფონ ზუტნერი პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე ერთი კვირით ადრე გარდაიცვალა. მისი ბოლო სიტყვები გახლდათ:„Die Waffen
nieder! – sag’s vielen – vielen” (ძირს იარაღი, უთხარით ბევრს და ბევრს!).

პაციფისტი პარლამენტარის ტრაგედია

ლევან ლორთქიფანიძე

პირველად გამოქვეყნდა 2015 წლის 29 დეკემბერს, ინტერნეტ – გაზეთ “maswavlebeli.ge”-ში,  იხილეთ http://mastsavlebeli.ge/?p=3469 

7.1ერთი წლის წინ გერმანიაში პირველი მსოფლიო ომის დაწყებიდან ასი წლის იუბილე აღნიშნეს. ნახევრად საზეიმო ღონისძიებებში ქვეყნის პარლამენტი, რამდენიმე უნივერსიტეტი, მასწავლებელთა პროფკავშირი და სკოლების ნაწილი მონაწილეობდა. პირველ მსოფლიო ომს გერმანიისთვის კარგი არაფერი მოუტანია. ომის შედეგებს უკავშირდება ქვეყნის დაყოფა, უამრავი ადამიანის სიკვდილი, დამარცხება და რეპარაციები, დემოკრატიული სისტემის დამყარების წარუმატებელი მცდელობა, ნაცისტური დიქტატურის ჩამოყალიბება, რეპრესიები და კიდევ ერთი დამანგრეველი საერთაშორისო შეიარაღებული დაპირისპირებისათვის ნოყიერი ნიადაგის შემზადება. ბუნებრივია, ყურადღებიან მკითხველს გაუჩნდებოდა კითხვა: თუ პირველი მსოფლიო ომი მხოლოდ ნგრევის დაუძლეველ პროცესთან ასოცირდება, მაშინ რაღას აღნიშნავდნენ 2014 წელს ქვეყნის პოლიტიკური და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები?

ისტორიული გადაწყვეტილებების მიღების დროს საზოგადოება ხშირად ერთსულოვანია ხოლმე. მოსახლეობასა და პოლიტიკური კლასის უდიდეს უმრავლესობას იშვიათად უადვილდებათ მოსალოდნელი უარყოფითი შედეგების წინასწარ განჭვრეტა. არის შემთხვევები, როდესაც ადამიანები ამჩნევენ დამანგრეველი მომავლის პირველ ნიშნებს, მაგრამ უმრავლესობისგან გარიყვის ან შევიწროვების შიშით საერთო სახალხო გადაწყვეტილებას ვერ უპირისპირდებიან. თუმცა, დაკვირვებულ თვალს არ გაუჭირდება უნიკალური გამონაკლისების აღმოჩენა. გამონაკლის შემთხვევებში მამაცი ადამიანები დაფარული ბოროტების გამოსააშკარავებლად სიცოხლის ფასად განგაშის ზარის შემოკვრასაც კი არ ერიდებიან. მეოცე საუკუნის ევროპაში ერთ-ერთი ასეთი თავზეხელაღებული ადამიანი კარლ ლიბკნეხტი გახლდათ. სწორედ მის სახელს უკავშირდებოდა 100 წლის იუბილეზე გამართული ღონისძიებების ხმაურიანი ნაწილი.

ვინ იყო კარლ ლიბკნეხტი და რა დამსახურებით შევიდა იგი მეოცე საუკუნის ევროპის ისტორიაში?

ჩვენი ინტერნეტ-გაზეთის გვერდებზე ხშირად ვსაუბრობთ უმძიმესი საბჭოთა მემკვიდრეობისა და მასთან დაკავშირებული სიყალბეების შესახებ. საბჭოთა პროპაგანდა უამრავ ყალბ ცნობას კარლ ლიბკნეხტის შესახებაც ავრცელებდა და მის დემოკრატიულ საქმიანობას განზრახ მალავდა. დღეს ამ ადამიანის რეალური სახის წარმოდგენას შევეცდებით.

კარლ ლიბკნეხტი გერმანიის მუშათა დემოკრატიული მოძრაობის სტაჟიანი წევრი გახლდათ. სტუდენტობის წლებიდანვე იგი ჩართული იყო კაიზერის საწინააღმდეგო მოძრაობებში. მილიონობით თანამოაზრესთან ერთად, რევოლუციონერი რვასაათიანი სამუშაო დღისთვის, შრომის უსაფრთხოებისათვის, ადეკვატური ანაზღაურებისა და ზოგადად სოციალური სამართლიანობისთვის იბრძოდა. სხვა ოპოზიციონერებისგან მას ერთი განსაკუთრებული ნიშანი განასხვავებდა. ლიბკნეხტი იმპერიალიზმისა და ომის შეურიგებელი მოწინააღმდეგე გახლდათ. ქალაქ ბერლინის დეპუტატთა პალატაში თავისი 12 წლიანი მოღვაწეობის განმავლობაში იგი პოლიტიკური თუ სხვა ნიშნით დევნილი ადამიანების ერთ-ერთი მთავარი შემწე იყო.

7.2

1907 წელს ანტიმონარქისტული კამპანიის ერთ-ერთმა ლიდერმა თავისი ყველაზე მნიშვნელოვანი პროგრამული ნაშრომი „მილიტარიზმი და ანტიმილიტარიზმი” გამოაქვეყნა. ლიბკნეხტი ნაშრომში ასაბუთებდა, რომ ომს სარგებელი მხოლოდ მეფის ოჯახისა და მასთან დაახლოვებული პირებისთვის მოაქვს. მისი აზრით, ომი ბიზნესის, კომერციული მოგების, კონკრეტული ჯგუფების გამდიდრების საკითხი გახლდათ. პოლიტიკური მოაზროვნე ომსა და იმპერიალიზმში ადამიანებისა და ერების ჩაგვრის უსასრულოდ გახანგრძლივების საფრთხეს ხედავდა. ბუნებრივია, იმპერიულ, დაპყრობებზე ორიენტირებულ, ბაღდადის რკინიგზის მშენებლობაზე კონცენტრირებულ გერმანიაში უფროდაუფრო პოპულარული ოპოზიციონერის თეორიული ნაშრომი უდიდეს საფრთხედ აღიქვეს. კაიზერის საიდუმლო სამსახურებმა კარლ ლიბკნეხტი დაიჭირეს.

ალბათ, ის კიდევ მრავალი წელი იჯდებოდა საპყრობილეში, ერთ უცნაურ შემთხვევას რომ არ შეეცვალა მისი ცხოვრება. დაკავებიდან ერთი წელიც არ იყო გასული, როდესაც იგი ოპოზიციურმა პარტიებმა პრუსიის რეგიონალურ პარლამენტში დეპუტატობის კანდიდატად წარადგინეს. პატიმარმა პაციფისტმა არჩევნები საპყრობილიდან მოიგო. რეგიონის მოსახლეობამ თავისი ბედი ანდო ხელისუფლების მიერ დამნაშავედ გამოცხადებულ ადამიანს, რომელიც ევროპულ ერებს შორის მშვიდობისა და სოციალური საკითხების აქტუალიზების მოთხოვნით გამოდიოდა.

ლიბკნეხტის ცხოვრებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპი 1914 წელს დადგა. ომის დაწყებამდე მთელ კონტინენტზე მდგომარეობა უაღრესად დაიძაბა. პაციფისტების უდიდესმა უმრავლესობამ უარი თქვა მშვიდობის დაცვის ღირებულებაზე. ოპოზიციონერებმა დაივიწყეს თავიანთი თავდაპირველი ხედვები იმპერიალიზმისა და ომის თაობაზე. კარლ ლიბკნეხტი კი ძველებურად ამტკიცებდა, რომ ევროპელ ჯარისკაცებს ერთმანეთთან არაფერი ჰქონდათ საომარი. მისი აზრით, მოქალაქეებს ბრძოლა თავიანთი ქვეყნების შიგნით ავტორიტარული რეჟიმების წინააღმდეგ უნდა ეწარმოებინათ და უშედეგო საერთაშორისო სისხლისღვრაზე კატაგორიული უარი განეცხადებინათ. 2 დეკემბერს რაიხსტაგმა კენჭი უყარა ომის კრედიტს, ომის კანონს. რაიხსტაგის 397 დეპუტატიდან მხოლოდ ერთი ასაბუთებდა იმას, რომ მასებს ომი სასიკეთოს ვერაფერს მოუტანდა. იმპერიალიზმის ერთადერთი ერთგული მოწინააღმდეგე, ომის კრედიტის წინააღმდეგ მიცემული ერთადერთი ხმის ავტორი კარლ ლიბკნეხტი აღმოჩნდა. იგი 1919 წელს შავრაზმულმა, ულტრანაციონალისტურმა დაჯგუფებებმა დაატყვევეს და დახვრიტეს.

კარლ ლიბკნეხტის გადაწყვეტილება დღემდე რჩება ევროპული ცივილიზაციის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ღირებულების, მშვიდობის უმთავრეს სიმბოლოდ. შესაბამისად, მგონი უპრიანი იქნება, თუ პირველ მსოფლიო ომზე საუბრის დროს მოსწავლეებს პაციფისტი პარლამენტარის ტრაგედიის შესახებაც ვამცნობთ.