სოციალური ხელშეკრულების თეორიები და მათი მნიშვნელობა

მარიამ თოფჩიშვილი

ადამიანთა უმრავლესობა საზოგადოებრივი ცხოვრების თითქმის ყველა ეტაპზე სხვადასხვა ტიპის გარიგებებსა თუ ხელშეკრულებებს დებს. ჩვენ ხელშეკრულებას ვდებთ მაშინ, როდესაც მაღაზიაში რაიმე პროდუქტს ვყიდულობთ, ვიწყებთ სწავლას ახალ სასწავლებელში, მუშაობას ახალ სამსახურში, ან უბრალოდ ვრეგისტრირდებით ონლაინ პლატფორმაზე. თუმცა, ხშირად გვავიწყდება, რომ ამ ყოველივესთან ერთად, ჩვენ ვართ ყველაზე უფრო დიდი ხელშეკურელების თანამონაწილენი. ხელშეკრულების, რომელიც ყველა სხვა ტიპის გარიგების შესრულების გარანტია და რომელსაც სოციალური ხელშეკრულება ეწოდება. სოციალური ხელშეკრულება ესაა გარიგება, რომლის ერთ მხარეს ინდივიდი მეორე მხარეს კი სახელმწიფო წარმოადგენს. ეს ჰიპოთეტური შეთანხმება გვეხმარება გავიგოთ თუ რატომ და როგორ აყალიბებენ ადამიანები სახელმწიფოსა და საზოგადოებრვი წესრიგს.

სოციალური ხელშეკრულების (კონტრაქტის) თეორია სახელმწიფოს შესახებ არსებული თეორიების ნაწილია და მას პირველად ჰოლანდიელი მოაზროვნის ჰუგო გროციუსის (1583-1645) ნაშრომებში ვხვდებით. გროციუსის აზრით, ადამიანი ბუნებით კეთილშობილი, ჰუმანური არსებაა და საზოგადოებისკენ, სხვა ადამიანებთან ურთიერთობისკენ აქვს მიდრეკილება. ეს მიდრეკილება განპირობებულია გამოცდილებით, რომლის შედეგადაც ადამიანი მიხვდა, რომ გარემოში შექმნილი პრობლემების წინააღმდეგ მარტო ბრძოლა ხშირად ძნელია და დიდ ძალისხმევასთანაა დაკავშირებული. გროციუსის თანახმად, ადამიანებს გაუჩნდათ მოთხოვნილება ხელშეკრულებაზე დაფუძნებული ისეთი ორგანიზმის შექმნისა, რომელიც დაიცავდა მათ, დაეხმარებოდა პრობლემების მოგვარებაში და დაარეგულრებდა ინდივიდებს შორის არსებულ ურთიერთობებს. ასეთ ორგანიზმს სახელმწიფო წარმოადგენს და რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, გროციუსისეული მსჯელობის თანახმად, გამოდის, რომ სახელმწიფო ადამიანთა დასაცავად და მათ შორის ურთიერთობების დასარეგულირებლად შექმნილი  ორგანიზმია. გროციუსი საკუთარ ნაშრომში “ომისა და მშვიდობის შესახებ” ასევე გვთავაზობს ბუნებითი სამართლის დეფინიციას, რომლის თანახმად ყველაფერი ბუნების არსიდან გამომდინარე ხდება, ამიტომ ყველა ინდივიდის ბუნებითი უფლებები იმდენად შორს ვრცელდება, რამდენსაც სწვდება მისი როგორც ინდივიდის ძალა. აღნიშნული მსჯელობის შედეგად, შესაძლოა დავასკვნათ:

1. სახელმწიფოს დეფინიციას ხელშეკურლებაზე დაყრდნობით ანტიკური ხანის მოაზროვნეების ნაშრომებშიც ვხვდებით მაგ. ეპიკურე, თუმცა სოცილაური კონტარქატის მათეული ახსნა არასისტემური და ბუნდოვანია. რომ ადამიანთა ინტერესებისა და ძალების გადაკვეთის შემთხვევაში, დიდია შანსი იმისა, რომ ისინი ერთმანეთს დაუპირისპირდებიან.

ეს კონცეფცია ძალიან ჰგავს ინგლისელი ფილოსოფოსის თომას ჰობსის მიერ შექმნილ თეორიას, რომელიც აღწერილია მისსავე ნაშრომში “ლევიათანი”. უპიველესად, ჰობსი მჯელობას იწყებს ადამიანის არსის შესახებ და  ეწინააღმდეგება მის არისტოტელესეულ დეფინიციას. ამტკიცებს რომ ადამიანი არ შეიძლება იყოს “პოლიტიკური ცხოველი”, რადგან მას არ აქვს საზოგადოებრივი ცხოვრების უნარი. ჰობსი, ეთანხმება გროციუსს და არ უარყოფს, რომ ადამიანები გაერთიანებისაკენ მიისწრაფვიან, თუმცა, ის ამბობს რომ სამოქალაქო გაერთიანება არის არა ადამიანთა უბრალო ერთობა, არამედ კავშირი, რომელიც დაფუძნებულია ხელშეკრულებაზე და რომლის მიღწევისთვის აუცილებელია გააზრებულ შეთანხმებათა მთელი წყება. ჰობსი აქვე აღნიშნავს, რომ ყველა ადამიანი, ძირითადად კი გაუნათლებელი მასები ვერ ხვდებიან ამ ხელშეკურელებათა და შეთანხმებათა არსს. ჰობსი ამტკიცებს, რომ ადამიანი თავისი ბუნებით კი არ არის საზოგადოების წევრი არამედ, ცოდნია და განათლება აქცევს მას საზოგადოების სრულფასოვან წევრად.

სხვა საკითხია თუ რატომ უნდა განათლებულ ადამიანს საზოგადოების შექმნა და მისი წევრობა. ჰობსის აზრით, საზოგადოების ყველა წევრი იბრძვის რაიმე ტიპის სარგებლის მისაღებად. ყოველივე ეს სიამისა და საიმაყის გრძნობას წარმოშობს ადამიანში  და რადგანაც ამ სიამეთა მოპოვება გაცილებით ადვილია სხვებზე ბატონობისას, ვიდრე მათთან კავშირის დროს, შესააძლოა დავასკვნათ, რომ ადამიანები ესწრაფვიან უფრო ბატონობას ვიდრე გაერთიანებას. სწორედ ამ დებულებას მივყავართ თომას ჰობსის თეორიის ამოსავალ პოსტულატამდე, რომლის თანახმადაც ადამიანი ბუნებით ეგოისტი, ძალადობისაკენ მიდერეკილი არსებაა. მას ახასიათებს მუდმივი უნდობლობა, მტრობა, თვითგადარჩენის სურვილი და ჯიბრი სხვა ადამიანების მიმართ, რაც აყენებს “ომი ყველასი ყველას წინააღმდეგ” წარმოშობის საშიშროებას. სწორედ ეს, მუდმივად საფრთხისმომასწავლებელი გარემო წარმოადგენს ადამიანის ბუნებირივ მდგომარეობას.

თუმცა, უნდა აღნიშნიოს ისიც, რომ ადამიანები საკუთარი თავის გადარჩენის მიზნით მიისწრაფვიან ამ საფრთხისმომცველი მდგომარეობიდან გამოსვლისაკენ. საბოლოოდ კი, ამგავრი მისწრაფებების შედეგად ბუნებითი მდგომარეობა ადგილს უთმობს ბუნებით კანონს, რომლის თანახმადაც ადამიანს ეკრძალება გააკეთოს ის რაც დამღუპველია მისი ცხოვრებისთვის. სწორედ ამ ეტაპზე ხდება აქტუალური სახელმწიფოს ცნება, რადგან მხოლოდ  ბუნებრივ კანონებს არ ძალუძთ იქცნენ ადამიანთა უსაფრთხოების გარანტიებად. სახელმწიფო კი არის ის ერთადერთი ორგანიზმი, რომელსაც ბუნებითი კანონების დაცვის გარანტირება შეუძლია.

სწორედ ამ გარანტიისათვის იქმნება სოციალური ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ინდივიდები საკუთარი სურვერენინეტის ნაწილს სახელმწიფოს გადასცემენ, უსაფრთხოებისა და დაცულობის სანაცვლოდ. ე.ი სახელმწიფო იქმნება ადამიანთა დასაცავად. აქვე უნდა აღინიშოს ისიც, რომ ჰობსი სახელმწიფოს მართვისას აბსოლიტური ძალაუფლების მომხრეა და უფრო მეტიც, სწორედ ერთ პიროვნებაში გერთიანებულ მრავალ ადამიანს უწოდებს ის სახელმწიფოს, უძლეველ ლევიათანს, რომლისგანაც ჩვენ მშვიდობითა და დაცულობით ვართ დავალებულნი.

უნდა განვიხილოთ საციოალური კონტრაქტის ლოკისეული გაგებაც. ლოკის აზრით, ადამიანებს შორის დაპირისპირება წამოიშობა მაშინ, როდესაც ერთი ადამიანი მეორეს მთლიანად დამორჩიელბას ცდილობს. შესაბამისად, ლოკიც  ჰობსის მსგავსად, აღიარებს, რომ  ასეთი მდგომარეობის წარმოშობის რისკი დიდია და საჭიროა ბუნებრივი მდგომარეობიდან გამოსვლა, რადგან ბუნებრივ მდგომარეობაში არ არსებობს კანონი რომელიც ადამიანებს ამგვარი სიტუაციისგან დაიცვდა. მაგრამ, ლოკი ჰობსისაგან განსხვავებით არ ემხრობა აბსოლიტურ ძალაუფლებას და მიიჩნევს, რომ ის შესაძლოა ბუნებრივ მდგომარეობაზე უფრო საშიში გახდეს ადამიანისთვის. ლოკი მხარს უჭერს ხელისუფელბას, რომელიც სათანადოდ დაიცავს ადამიანის სიცოცხლეს საკუთრებასა და თავისუფლებას. ამ ვალდებულების ვერ შესრულების შემთხვევაში კი, იგი მომხრეა ხელისფულების დათხოვნისა.

ჟან-ჟაკ რუსოს სულ სხვა საფეხურზე აჰყავს  სოციალური კონტრაქტის თეორია და წარმოგვიდგენს მას, როგორც საფუძველს საზოგადოების უფლებისა,  თვითონ განაგოს საკუთარი სოციალურ-პოლიტიკური ბედი. რუსოს აზრით, სახელმწიფო სწორედ საზოგადოებრივი ხელშეკრულების შედეგია. შესაბამისად სახელმწიფოს ფარგლებში ადამიანები ქმნიან ერთიანობას სადაც თითოეული მათგანი მთელის განუყოფელი ნაწილია. საერთო ნება-სურვილის შემოქმედიც სწორედ ეს მთელი-საზოგადოებაა. სახელმწიფო და ხელისუფლება კი მხოლოდ საზოგადოებრივი ნების განხორცილებებისათვისაა საჭირო.

ამგვარად, საზოგადოებრივი ხელშეკრულების რამდენიმე ძირითადი მახასიათებელი შეგვიძლია გამოვყოთ:

1. სახელმწიფო არის ის, ვინც ფლობს უზენაეს ხელისულფებას. ეს შეიძლება იყოს როგორც ერთი პირი ასევე ადამიანათა ჯგუფი, თუმცა, ეს არ აძლევს მას თვითნებობის საშუალებას. სახელმწიფომ ყველა მოქალაქის ნება ერთიან ნებად უნდა აქციოს. ე.ი მისი ყველა ქმედება კოორდინაციაში უნდა იყოს საერთო საზოგადოებრივ ნებასთან;

2. სახელმწიფო ვალდებულია დაიცვას ადამიანთა უსაფრთხოება და შეუქმნას მათ ცხოვრებისთვის მშვიდი პირობები;

3. სახელმწიფო ვალდებულია თანაბარი პირობები შეუქმნას მოსახელობას, ვინაიდან სოციალური კონტრაქტის მონაწილეა ყველა ინდივიდი, განურჩევლად რასისა, კანის ფერისა, სქესისა და ა.შ

4. სახელმწიფოსთან ერთად ვალდებულებები აქვთ ინდივიდებსაც, რადგანაც ისინი სოციალურ ხელშეკრულებაში ჩართულ ერთ-ერთ მხარეს წამოადგენენ. მაშასადამე, ინდივიდი ვალდებულია: აკონტროლოს, რომ სახელმწიფოს ყოველი მოქმედება ინდივიდთა უერთიერთშეთანხმებული მოსაზრების გამოვლინება იყოს და დააწესოს სანქციები სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელებულ თავნებობებზე. ასევე, იყოს პასუხისმგებელი სახელმწიფოს ქმედებებსა და გადაწყვეტილებებზე.

აქ შესაძლებელია გაჩნდეს რამდენიმე კითხვა იმასთან დაკავშირებით თუ როგორ გავზომოთ სახელმწიფოს ლეგიტიმაცია? სადამდე შუძლია მას მოქმედება მოქალაქეთა უსაფრთხოების დაცვის მიზნით? და ა.შ. თითოეულ ამ კითხვაზე განსხვავებულ პასუხს გაგვცემდა ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი მოაზროვნე, მათ მიერ შექმნილი თოერიების ძირითადი პოსტულატებიდან გამომდინარე, ამიტომ მათზე ცალსახა პასუხი არ არსებობს.

რაც შეეხება სოციალური კონტრაქტის მნიშვნელობას დღეს, ვფიქრობ, ეს საკმაოდ მნიშვნელოვანი და აქტუალური საკითხია. საქართველოში მოსახელობამ დაივიწყა, რომ ისინი სოციალური კონტრაქტის ერთ-ერთ მონაწილე მხარეს წარმოდაგენენ, რაც გამოიხატება იმაში, რომ მოქალაქეები აქტიურად არ მონაწილეობენ სახელმწიფოებრივ პროცესებში, არ აქვთ მუდმივი კოორდინაცია ხელისუფლებასთან და არც ცდილობენ მის კონტროლს. ერთი მხრივ, ეს წარსული, საბჭოთა გამოცდილების ბრალი შეიძლება იყოს, რომელმაც საზოგადოების პოლიტიკური გაზარამცება მოიტანა შედეგად, მეორე მხრივ კი, ეს გვიჩვენებს, რომ დღევანდელმა მოსახელობამ ცოტა რამ იცის სოციალური კონტრაქტის არსებობისა და მისი მნიშვნელობის შესახებ. ადამიანებმა დაივიწყეს ის, რომ სახელმწიფო მოსახელობის თავისუფალი ნების საფუძველზე შექმნილი ორგანიზმია, რომლის მესვეურებსაც ლეგიტიმაციას ხალხი ანიჭებს.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეცამეტე ნომერში, გვ. 4-7
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-13

CIVICUS #13 – რედაქტორის სვეტი

მარიამ გულიაშვილი
“CIVICUS”-ის თანარედაქტორი

,,..ყოველ კანონსა და სავალდებულო დადგენილებას მხოლოდ მაშინ აქვს ძალა,
უკეთუ გამოცხადებულია სათანადო წესით.“

ეს 1921 წელს მიღებული, საქართველოს პირველი კონსტიტუციის მე-5 მუხლია. ახლა 2017 წელია და ჩვენი 99 წლის რესპუბლიკა მეორე კონსტიტუციის მეხუთე ჩასწორების მისაღებად ემზადება.

საქართველოს ისტორიას რომ ვწერდე 2017 წლის გაზაფხულს საკონსტიტუციო აურზაურის სახელით მოვიხსენიებდი. სივიკუსის მე-13 ნომერი სწორედ კონსტიტუციას და მასთან დაკავშირებულ დიალოგებს ეხება. საყოველთაო განხილვები სულაც არ მოითხოვს დიდი საკონცერტო დარბაზების შევსებას. კონსტიტუცია ყველასია, შესაბამისად, მის ნაკლსა თუ უპირატესობებზე მსჯელობა ნებისმიერი ტიპის სივრცეშია შესაძლებელი. ჩვენი ახალბედა და უცვლელი ავტორების მიზანი იყო, შეეხსენებინათ საზოგადოებისთვის კონსტიტუციის ისტორია და მნიშვნელობა. მათთვის ვინც ვერ მოახერხა ყველა საჯარო განხილვის სივრცისთვის ედევნებინა თვალყური, ჩვენ შევთავაზებთ მათ საკონსტიტუციო კომისიის მიერ მომზადებული ცვლილებების მოკლე პრეზენტაციას. ჩვენ ერთად დავსვამთ შეკითხვებს: რა უპირატესობები და საფრთხეები შეიძლება ახლდეს თან ახალ რედაქციას ? რამდენად მართებულია სავალდებულო დადგენილების მიღების დღევანდელი პირობები და სად არის საჭირო ჩვენი, საზოგადოების ყურადღების გამახვილება?

კონსტიტუციის დაბადების შესახებ უამრავი ლეგენდაა შექმნილი, ზოგიერთ მათგანს დღეს პოლიტიკური ფილოსოფიის ნიმუშებად მოვიხსენიებთ. მას მარტივად განმარტავენ როგორც დოკუმენტს, რომლის უმთავრეს ფუნქციას საზოგადოებრივი ურთიერთობების რეგულირება წარმოადენს. სინამდვილეში, კონსტიტუცია მეტად საშიში მექანიზმია. მასში იშვიათად შევხვდებით განმარტებას თუ ვინ წარმოადგენს მის მფლობელ საზოგადოებას, ან თუნდაც იმ მეთოდების უსაფრთხოების გარანტიებს, რომელსაც პოლიტიკური და იურიდიული ლექსიკონის მიხედვით რეგულაციებს ვუწოდებთ. კონსტიტუციის მთავარი დანიშნულება ხელისუფლების შეზღუდვაა, თუმცა, უმეტესობა მათგანს რომ გადავხედოთ, აღმოვაჩენთ რომ, პირიქით, ხელისუფლება ზღუდავს მას.

ეს ჩვენი ჟურნალის მე-13 მცელობაა საზოგადოების სამოქალაქო ფუნქციების გამოღვიებისა. 12 ეპიზოდის განმავლობაში ვცდილობით ყველა ტიპის ავტორისთვის გვეჩუქებინა თავისუფალი კალამი. ვფიქრობ ამ ნომრის თემატიკას, ყველაზე მეტად სჭირდება არა მხოლოდ კალმის, არამედ აზროვნების, საუბრისა და მოქმედების თავისუფლება. კონსტიტუციაში ჩამოთვლილი მუხლები,მხოლოდ იურიდიულ ტერმინოლოგიათა უხეში რახა-რუხი როდია, ამ სიტყვების კანონებად ქცევისთვის საუკუნეების განავლობაში უკომპრომისოდ იბრძოდნენ საჯარო და სამოქალაქო მოხელეები, სოციალური მოძრაობები, რევოლუციონერები და მათი იდეოლოგები. დღეს ჩვენ უნდა მოვოპოვოთ, ჩვენივე საჭიროებების კანონებად ქცევის უფლება. მაშ ასე, პირველად, ჟურნალის სარედაქციო სვეტის ავტორის ამპლუაში გითმობთ სივრცეს უკომპრომისო, თავისუფალი სიტყვის ხმამაღლა წარმოსათქმელად.

რედაქტორის სვეტი გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეცამეტე ნომერში, გვ. 3
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-13

“ადამიანები ნიუ იორკიდან” არ არის ჟურნალისტიკის სფერო, მაგრამ ის გვეხმარება დაგვანახოს ფაქტები სათაურებს მიღმა

დემეტრე დათიაშვილი

კრიზისის და კონფლიქტის შედეგად მსოფლიოში 59 მილიონზე მეტი ადამიანია იძულებით გადაადგილებული. აქედან 500 ათასზე მეტი დევნილი ყოველდღიურად ცდილობს თავი დააღწიოს სირიის სამოქალაქო ომს და თავი შეაფაროს ევროპას. ეს ციფრები  ადამიანებში შეშფოთებას იწვევს, შესაბამისად ამ კრიზისის ერთ-ერთ უმთავრეს გამოწვევად დევნილთა ტანჯვის გაზიარება მოიაზრება.   გასული 2 კვირის განმავლობაში, ნიუ იორკელმა ფოტოგრაფმა ბრენდონ სტენტონიმ, რომელიც ცნობილია თავისი პროექტით Humans of New York, გადაიღო და თავისი კამერაზე აღბეჭდა ადამიანების  ისტორიები, რომლებსაც შეეხოთ საიმიგრაციო კრიზისი. ეს პროექტი ხორციელდებოდა გაერთიანებული ერების დევნილთა სააგენტოს დახმარებით.

Humans of New York-ის ფარგლებში, ბრენდონმა გამოსცა კატალოგი, რომელშიც დაბეჭდილი იყო ჩვეულებრივი ნიუ იორკელების ფოტოები და ინტერვიუები. მან პოპულარობა მოიპოვა სოციალური მედიის დახმარებით, როგორიცაა ფეისბუქი სადაც 15 მილიონზე მეტი მომხმარებელი ჰყავს, ინსტაგრამით სადაც ასევე მილიონობით ადამიანი მიყვება მის გვერდს და ტვიტერით. ბრენდონის მიერ პროექტის ფარგლებში გამოცემული ეს წიგნი გახდა “ნიუ იორკ თაიმსის” ბესთსელერი. 29 სექტემბერს სტანტონმა განაცხადა, რომ იწყებდა ევროპაში მიმავალი დევნილების ისტორიების გამოქვეყნებას. მან თქვა:

“ეს მიგრანტები, ნაწილია იმ მოსახლეობის უდიდესი გადაადგილების პროცესისა, რომელიც დღეს მსოფლიოში მიმდინარეობს, მაგრამ მათი ისტორიები გამოირჩევა უნიკალურობით და პირადი ტრაგედიებით. “საიმიგრაციო კრიზისში” არსებობს მილიონობით მიზეზი, რის გამოც ეს ხალხი ტოვებს საკუთარ სახლ-კარს. ასევე, არსებობს ათასობით გასხვავებული სირთულე, რასაც დევნილები ეჩეხებიან ახალი თავშესაფრის ძებნის დროს.”

აქედან მოყოლებული, პროექტის ფარგლებში გამოქვეყნდა ბაღდადის სახელმწიფო მოხელეების, ნეპალელი ინჟინერის, ავღანელი თარჯიმანის და სირიელი მიმტანის ისტორიები, რომლებმაც მიატოვეს ყველაფერი საკუთარ სამშობლოში და გამოიარეს ძალიან სახიფათო გზა, საკუთარი უსაფრთხოების მოსაპოვებლად. მაგრამ მაინც რჩება კითხვა: რამდენად არის შესაძლებელი, რომ მკითხველებმა გაიგონ ეს კომპლექსური, გლობალური და პოლიტიკური პრობლემები, როგორიცაა მასათა მიგრაცია, ამ მცირე ისტორიებით, რომლებიც შეეხებათ კონკრეტულ ადამიანებს?

ემოციით სავსე ისტორიები

პროექტი სრულიად განზრახ თამაშობს მკითხველის ემოციებსა და გრძნობებზე, რათა მათში გამოიწვიოს თანადგომის და სოლიდარობის გრძნობა დევნილი ადამიანების მიმართ. Humans of New York-ის ერთ-ერთ ფოტოზე ვხედავთ ქალს, რომელიც ტირის, ეს დევნილი ქალი ყვება ისტორიას, თუ როგორ დაკარგა ქმარი, როდესაც მათი ნავი გადაბრუნდა: “ძალიან ძლიერი ტალღები იყო, მე მესმოდა მისი ხმა, ის მე მეძახდა, მაგრამ ტალღებმა ერთმანეთს ძალიან დაგვაშორა. საბოლოოდ მე სხვა ნავის ხალხმა მიპოვა, ის კი აღარავის უნახავს.”

შემდეგ ფოტოისტორიაში მამა საუბრობს საკუთარ დარდზე:
– ყოველთვის მინდოდა, რომ ჩემი შვილისთვის უფრო მეტი გამეკეთებინა. მისი ცხოვრება არაფერია, თუ არა ბრძოლა. მან ბევრი ბედნიერი მომენტი გამოტოვა ამის გამო. ჩემს შვილს არასოდეს მისცემია შანსი, რომ შეეგრძნო და გაეგო თუ რა არის ბავშვობა. როდესაც გამოქცევისას პლასტმასის ნავში ვჯდებოდით, მაშინ ჩემი გოგოსგან გავიგე ყველაზე სულისშემძვრელი სიტყვები. მან დაინახა, რომ დედამისი ბრბოს ჭყლეტვაში მოყვა და უცბად დაიყვირა: “გთხოვთ ნუ მოკლავთ დედაჩემს, მე მომკალით მის ნაცვლად!”

მიუხედავად პროექტის განსხვავებული სტილის და ახალი მიდგომისა, გვერდს მაინც გამოუჩნდა ძალიან ბევრი დამცინავი ალტერნატივა. ათობით პაროდიული გვერდი გამოჩნდა ფეისბუქ სივრცეში, როგორებიცაა, ჯადოქრები ნიუ იორკიდან, მტრედები ბოსტონიდან, თხები ბანგლადეშიდან და ა.შ.  ამის გარდა, პროექტს სხვა კუთხითაც გამოუჩნდნენ სერიოზული კრიტიკოსები. ზოგი თვლის, რომ ეს არის კარიკატურათა გუბე, სადაც ხდება სრულიად ჩვეულებრივი ისტორიების სენტიმენტურად გარდაქმნა და მანიპულირებენ ემოციებით, რაც აუდიტორიის გაზრდას უწყობს ხელს. ამიტომაც ხშირად კამათობენ, არის თუ არა ეს ჟურნალისტიკის ფორმა, და თუ არ არის, მაშინ რად უნდა აღვიქვათ ეს პროექტი?

ეს კრიტიკა შესაძლოა ძალიან სამართლიანიც იყოს, პროექტი არ არის პირდაპირი გაგებით ჟურნალისტიკის სფერო. ბრენდონი თავს არიდებს ობიექტურობას და ხაზს უსვამს ადამიანურ მორალს, რათა უფრო ადამიანური გახადოს ისტორიები თავიანთი სათაურებით. თუ დავუკვირდებით, ეს ისტორიები ნამდვილად ახეხებს ხალხის ყურადღების მიპყრობას და მათ უმეტესობას უჩნდება ისტორიების გმირების მიმართ თანადგომის და თანაგრძნობის სურვილი.

Humans of New York-ის უდიდესი თვისებაა შეგვახედოს სხვა ადამიანების პირად ცხოვრებაში, გაგვაგებინოს მათ შესახებ ვისი ცხოვრებაც და გამოცდილებაც შესაძლოა ბევრად განსხვავებული იყოს ჩვენი ცხოვრებისგან. შესაძლოა ამბობდნენ, რომ ეს პროექტი ძალიან სენტიმენტალურია, უბრალოა და ამით ცდილობენ მკითხველის მოზიდვას, მაგრამ ამ ყველაფერთან ერთად უნდა აღინიშნოს ამ პროექტის მიღწევები. ბრენდონი იყენებს ძველ და ძალიან გამოცდილ ჟურნალისტურ ტექნიკას, რაც გვაჩვენებს მის მკითხველს, რომ დევნილების პირადი ისტორიები წარმოაჩენს ყველასთვის საერთო პოლიტიკურ რეალობას, რომელსაც ვაიგნორებთ ყოველდღიურად, რადგან ის უშუალოდ ჩვენ არ გვეხება.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეთორმეტე ნომერში, გვ. 74-77
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-12

“დოგვილი”

ხატია ჩხვიმიანი

2003 წელი, კოპენჰაგენი, ცნობილი დანიელი კინორეჟისორის ლარს ფონ ტრიერის სტუდია „ზენტროპაში“ ორი რეჟისორი საინტერესოდ ბაასობს, ისინი საუბრობენ, თემა ფართო და მასშტაბურია: ამერიკა, ღირებულებები, საყვარელი ფილმები, ზოგადი წარმოდგენები ცხოვრებაზე …… ერთ-ერთი თავად ტრიერია, მეორე კი ამერიკელი, „მაგნოლიას“ ავტორი, პოლ ტომას ანდერსონი, რომელიც მის ახალ ნამუშევარზე მიუთითებს ტრიერს და აღნიშნავს: „იცი ლარს, როდესაც „დოგვილი“ ვნახე ამერიკის შესახებ მოყოლილი ისტორია არ დამინახავს, ეს იყო ნებისმიერი პატარა ქალაქი ვიწრო ჭრილის მენტალობით, ამერიკა მხოლოდ დასასრულს დავინახე“ ლარსი პასუხობს: „აბსოლუტურად გეთანხმები ერთადერთი, რაც ამერიკის შესახებ გავაკეთე და რაც ამერიკასთან უნდა დააკავშირო ესაა თითქოს პოზიტიური განცდა, რომლის შექმნაც ვცადე, ისეთი როგორიც სტეინბეკის ან მარკ ტვენის წაკითხვისას განმიცდია: შეგრძნება, ადგილმდებარეობა… „ამ ორ საკულტო, განსხვავებული წარმოშობის მქონე, თუმცა მრავალი მსგავსებით გაერთიანებულ კინორეჟისორს მხედველობაში „დოგვილი“ აქვს, ავანგარდული, თეატრალური დადგმის ფორმით გადმოცემული კინოისტორია, რომელიც გულგრილს არვის ტოვებს. არსებობს კარგი ფილმები, არსებობს ძალიან კარგი ფილმები, მაგრამ არსებობს იმ ფილმთა კატეგორია, რომლის შეფასებაც ვერბალურად რამდენადმე რთულია, ასეთ დროს ამბობენ რომ „სიტყვები ამაო და უძლურია“, სწორედ ამგვარი ფილმია „დოგვილი“.

აშშ-ში ის ანტიამერიკული მოტივებითა და გზავნილებით დატვირთულ კინონამუშევრად მიიჩნიეს, სწორედ ამიტომ დაწესდა 2004 წელს შეზღუდვები მის ჩვენებაზე. დევიდ ბოუის „იანგ ემერიქანს“ ჰანგების ფონზე გადამავალი ჯეიქობ ჰოლდტის მიერ გადაღებული ღატაკი ამერიკელების ფოტოდოკუმენტაცია ფილმის დასასრულს, რიგ შემთხვევებში არგუმენტის სახეს იღებდა კრიტიკოსთათვის, რომლებიც „დოგვილს“ ყოველივე ამერიკულის ანტიპროპაგანდად და გაკიცხვად მიიჩნევდნენ, თუმცა ზედა აბზაცში თავად ტრიერის მიერვე გამოხატულ აზრს თუ დავუჯერებთ, აშშ უფრო ლოკაცია და ზედაპირია, ვიდრე ფილმის ძირთადი საზრისი, რაც ტრიერისავე თქმით ამ ფრაზით გამოიხატება: „ბოროტება შეიძლება ყველგან წარმოიშვას, სანამ სიტუაცია მწყობრი და მართებულია“.

გრეის მალიგანის ისტორიამ, რომელიც ა.შ.შ-ს მთიანეთის ერთ-ერთ პატარა ქალაქ „დოგვილში“ დაიწყო და ალბათ ამ ქალაქშივე დასრულდა ადამიანის ბუნების ყველაზე ბინძურ, ბნელითმოცულ ადგილებზე მიუთითა მაყურებელს. ადამიანური ნატურის იმ არეებზე, რომლის არსებობაც კაცობრიობის საწყისიდან ორგანულად ერწყმის ყოველივე ჰუმანურს. ეს პროცესი კი იმდენად სწრაფია, რომ მოცემული ბნელი არეები ადამიანური ხატის განუყოფელ ნაწილებად იქცნენ და მხატვრულად რომ ვთქვათ, მისი მენტალობის ბნელ, ეშმაკისეულ, სატანურ მხარეებად ჩამოყალიბდნენ იქ, სადაც ანგელოზსა და ეშმაკს შორის ბრძოლის ხაზი გადის. ტრიერი ფიქრობს, რომ საკმაოდ ადვილია ადამიანების ცხოველებად გარდაქმნა, საკმარისია მისცე მათ საშუალება იყვნენ სასტიკნი და მოიქცნენ ისე, როგორც სურთ, რომ მხეცური ბუნების მთელი შთაგონებითა და სულისკვეთებით გამოვლენას იწყებენ, სწორედ ისე, როგორც გრეისს დოგვილის მკვიდრნი ექცევიან.

9 სტრუქტრულ თავად დაყოფილ საკმაო ხანგრძლივობის სამ საათიან კინოსისტორიას ადამიანური ბუნების მხილება აქვს „განზრახული“, დოგვილი არა გამონაკლისი, არამედ ტიპი, სახეა კაცობრიობისა, რომელმაც ჯვარს აცვა ქრისტე. ტრიერს უყვარს რელიგიური ქვეტექსტებით საუბარი, თუმცა „დოგვილში“ ფილმის დასასრულიდან გამომდინარე ზუსტი ანალოგია არ არსებობს ქრისტეს ცხოვრებასთან. გრეისი ანადგურებს ქალაქს, რათა უკეთესი გახადოს სამყარო, მისგან განსხვავებით კი ქრისტე პატიობს ადამიანებს, აძლევს მას კათარზისისა და განწმენდის, მონანიების საშუალებას, გრეისი კი ასკვნის, რომ დოგვილელეთა ცოდვის გამოსასყიდად სამართლიანობის აღდგენა აუცილებელია.

მაინც რა აიძულებთ დოგვილელებს ამგვარი სისასტიკის ჩამდენ ადამიანებად გარდაქმნას? ისინი ხომ ერთი შეხედვით ნორმალური, მეტ ნაკლებად კეთილშობილი ბუნების მქონე ადამიანები იყვენენ ფილმის საწყის ეპიზოდებში. ჩანს, რომ სიკეთესა და ბოროტებას შორის გამავალი ხაზი არც ისე მკვეთრი და რამდენადმე მოძრავია, ისეთი სიტუაციისამებრ რომ ცვლის მიმართულებას. და მაშინ, როცა დოგვილელებს ასეთი გარემოება დაუდგათ გახდნენ სასტიკები, მათ ჯაჭვზეც კი მიაბეს ადამიანი და მაღალი ალბათობით სასიკვდილოდაც გაიმეტებდნენ, რომ არა გრეისის მამის მოულოდნელი ვიზიტი ფილმის ბოლო ნაწილში. ფილიპ ზიმბარდო თავის ცნობილ კონცეფციაში მკვეთრად აღნიშნავს, რომ სიკეთე და ბოროტება არის ადამიანის მდგომარეობის ინი და იანი, ამ გაგებით კი სამყარო არის, იყო და ყოველთვის იქნება სავსე კეთილითა და ბოროტით. სწორედ ამაზევე მიუთითებს ღმერთის საყვარელი ანგელოზის ლუციფერის დაცემა, რომელიც არ დაემორჩილა მას და სწორედ ამიტომ განიდევნა სამოთხიდან. ასე რომ, ლუციფერი, ანგელოზი ეშვება ჯოჯოხეთში და ხდება სატანა, ამგვარად ჩნდება სამყაროში ბოროტებაც. ეს ბიბლიური მოტივები მრავალ საერთოს პოულობს დოგვილის მკვიდრთა ქცევებსა და ხასიათებთან. ის გვეხმარება მოქმედებათა კონტექსტის გაგებაში თუ რატომ შეიქნენ კეთილი დოგვილელები ამგვარი დონის სისასტიკის შემოქმედნი. „ლუციფერის ეფექტი“ მიუთითებს, რომ ყოველ ადამიანშია კეთილისა და ბოროტის საწყისი. და როგორც ტრიერი ამბობს : „ფილმის საზრისიც სწორედ ის არის, რომ ბოროტება ყველგანაა, სანამ გარემოება არ განაპირობებს მის გამომჟღავნებას“.

ვფიქრობ ტრიერს ნაკლებად სურს ა.შ.შ-ს იდეის დაკნინება და მის სისასტიკეზე თხრობა, მეტიც მას ამერიკასთან მრავალი დადებითი განცდა აკავშირებს. ხშირად აღნიშნავს, რომ მიუხედავად დანიაში ცხოვრებისა ის მედია, რომელსაც ეცნობა ძირითადად ამერიკულია, ამდენად მას ძვალ რბილში აქვს გამჯდარი ყოველივე ამერიკული და ალბათ ამიტომ სურდა ამერიკაში გადაეღო ეს ერთი შეხედვით ამერიკული ისტორია, რომელიც სინამდვილეში გაცილებით უფრო ზოგადი, მასშტაბური და დიდაქტიკური იდეების მატარებელია. ეს არის კინო, რომელსაც აქვს ამბიცია კაცობრიობაზე თხრობისა და მიუხედვად იმისა, რომ „ამერიკული ოცნება“ ხშირად ეფემერა და ილუზიაა, მას მხედველობაში ცალსახა სამყაროსეული ხედვა აქვს. სწორედ ამიტომ, ბოროტმოქმედი მამის ცხოვრების აუტანლობით გატანჯული დოგვილში შემთხვევით მოსული გრეისის ოცნება და იმედი არის მთელი კაცობრიობის ლტოლვა გადარჩენისკენ, დოგვილელთა ქცევა კი არა ვიწრო ამერიკული საზოგადოების, არამედ კაცობრიობის ორსახოვნების ჭეშმარიტი გამოვლინებაა.

და მაინც, შეუძლებელია ფილმის ყურებისას ამერიკული საზოგადოების ყოფა-ცხოვრებაზე მთელი რიგი აზრები არ დაგებადოს. მით უმეტეს, რომ ისტორია დიდი დეპრესიის პერიოდში მიმდინარეობს. დოგვილელები უსიცოცხლო, ყოვედღიურ რუტინაში ჩაბმული ამერიკელები არიან, რომლეთათვისაც გრეისის გამოჩენა ბედის საჩუქარს გავს, მათ ცვლის ქალის ნატიფი ბუნება, იწყებენ ბედნიერებისა და სიხარულის შეგრძნებას. თავად გრეისსაც ძლიერ უყვარდება ისინი. აქ ჩანს, რომ სათემო პასუხისმგებლობა არა მხოლოდ ა.შ.შ-ს არამედ ზოგადი სამოქალაქო საზოგადოების მაფუნქციონირებელ ძირითად ელემენტს წარმოადგენს. გრეისს საერთო კრების საფუძველზე გამოსაცდელი ვადით იღებენ, ის მალევე ინტეგრირდება, თუმცა, სიტუაციის სიმწყობრის დარღვევის შემდეგ: ფიზიკური, სექსუალური, მორალური ძალადობის მსხვერპლი შეიქნება. არის თუ არა გრეისის მუხლჩაუხრელი შრომა, მისი ჯაჭვზე მიბმა და გამუდმებული სექსუალური ზეწოლა მითითება აშშ-ს შავ-ბნელ წარსულზე, რომლის ამოშლასაც მთელი ძალისხმევით ცდილობდნენ შემდეგი მთავრობები პოზიტიური დისკრიმინაციისა თუ სხვა სახით მეთოდების საშუალებით. დოგვილში სახელმწიფო არ შეიმჩნევა, ა.შ.შ-ს პრეზიდენტის საუბრისას რადიოს უწევენ, არ ჩანს ატრიბუტიკა, რაც მიუთითებს ქვეყანაზე, რომელსაც მოქალაქეები ჰყავს. ხალხი სიღატაკეშია და იმედიც არ აქვს იმისა, რომ რაიმე მაინც შეიცვლება უკეთესობისკენ. სწორად ამიტომ მას სჭირდება იმედი, ხელჩასაჭიდი, მეორე დილით სიხარულით გაღვიძების მიზეზი, მაგრამ ამაოდ მათ არ შესწევთ ძალა იმისა, რომ ბედის საჩუქარი – გრეისი შეინარჩუნონ. ასე იქცევა ამერიკული საზოგადოება, მაგრამ ამ ვიწრო გაგებას გასაქანი არ აქვს, უმჯობესია ითქვას, რომ ასე ვიქცევით ჩვენ – ადამიანები, რომელთაც ძლიერ მარტივად ძალგვიძს ცხოველებად ტრანსფორმაცია.

და მაინც ეს არა დასასრული არამედ დასაწყისია, გრეისი ანადგურებს დოგვილს, რათა სამყარო უკეთესი გახადოს და გადაარჩინოს მორიგი მსხვერპლნი, რომლებიც მის მსგავსად დოგვილის „ბრჭალებში“ აღმოჩნდებოდნენ.

ხანძარს მხოლოდ ერთი არსება გადაურჩება, ერთადერთი დოგვილელი, რომელსაც არაფერი დაუშავებია გრეისისათვის, ეს ძაღლი მოსეა. ის ემიჯნება ქალაქელთა სისასტიკეს და „პროტესტის“ ნიშნად ტოვებს მათ, მას შედეგ, რაც სასტიკი ბუნების გამოვლენას იწყებენ. ამრიგად მთავრდება ამბავი გრეის მალიგანისა, რომელიც ერთმა პატარა ქალაქმა სრულიად შეცვალა და ამავდროულად ბევრი რამ ასწავლა ადამიანზე, მის ბუნებაზე და ამ ბუნების ორსახოვნებაზე.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეთორმეტე ნომერში, გვ. 63-69
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-12

ეთნიკური სწავლება „ჩაის წვეულების“ ხანაში

ავტორი: ისმაელ რიდი
თავისუფალი თარგმანი: მიმოზა ტიელიძე

აღნიშნული ნაშრომი წარმოადგენს შავკანიანი ამერიკელი მწერლის, ისმაელ რიდის წიგნის „აფრიკულ-ამერიკული ლიტერატურის სწავლება“ ერთ-ერთ ნაწილს, რომელიც განიხილავს შავკანიანი ამერიკელების წარმოშობას, ასევე, აშშ-ში ეთნიკური სწავლების დაწყების ისტორიას. აქ გადმოცემულია ავტორის შეხედულებები და მისი ჩართულობა აღნიშნული საკითხის შესწავლის განხორციელებაში, ასევე ის წინააღმდეგობები, რაც შეხვდათ მას და სხვა შავკანიან მებრძოლებს ეთნიკური სწავლების პროგრამების დანერგვა-გავრცელებისას. ბოლო ნაწილში კი ავტორი განიხილავს უახლეს თავდასხმებს ეთნიკური შესწავლის წინააღმდეგ „ჩაის წვეულების“ წევრების მიერ.

რამდენადაც ნაშრომი ძირითადად ბიოგრაფიულ შრომას წარმოადგენს, იგი მოიცავს ავტორის ცხოვრების ზოგიერთი მონაკვეთის გახსენებას ეთნიკური სწავლების დაწყებასთან დაკავშირებით, რომელსაც უცვლელად წარმოგიდგენთ.

შესავალი
„1980-ებში, შევხვდი ჩეხ მწერლებს, რომლებიც იყენებდნენ სიტყვა „სამიზდატს“ – (აკრძალული ლიტერატურის საიდუმლოდ კოპირება და გავრცელება ძირითადად აღმოსავლეთ ევროპის კომუნისტურ ქვეყნებში) პოეტთა მოძრაობის აღსაწერად. ამან მე გამახსენა მუსიკოს რიჩარდ რაიტის ფარული მცდელობები შემოეტანა წიგნიერება იზოლირებულ სამხრეთში, იმ ნაწილში, რომელიც იყო თეთრკანიანთა ოკუპაციის ქვეშ და რომლებიც აკონტროლებდნენ შავკანიანების პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებას“. ისტორია, რომელიც ყოველთვის იგნორირებული იყო ამერიკის სასკოლო სახელმძღვანელოებში- ეს ხომ შავკანიანი ამერიკელების ისტორია იყო.

ჩემი სკოლის ცხრილი
„1940-იან და 50-იან წლებში არსებული შავკანიანთა ლიტერატურა, როდესაც სკოლაში დავდიოდი- იხსენებს ავტორი, ამოღებული იყო სკოლის ცხრილიდან. ერთ-ერთი იღბლიანი ვიყავი იმათ შორის, ვისაც წვდომა ჰქონდა ისტორიული სამოქალაქო უფლებების ლიდერ მარი ქოსბიზე, რომელიც ემსახურებოდა ბუფალოს საზოგადოებას და ენდრიუ სმიტერმენზე, რომელმაც გაზეთი გამოუშვა სახელწოდებით „იმპერიის ვარსკვლავი“ ბუფალოში ( ნიუ იორკი), სადაც ქოსბი მუშაობდა. ქოსბიმ, სმიტერმენმა და მისმა ვაჟმა გამაცნეს შავკანიანთა ისტორია. თუმცა რაიტის შემოქმედება ჩემთვის ხელმისაწვდომი არ იყო, სამაგიეროდ ხელმისაწვდომი იყო შავკანიანთა ჟურნალები მაგალითად „აფრო-ამერიკელი“, „ჩიკაგოს დამცველი“, „პიტსბურგის კურიერი“ და სხვა. შეიძლება ვთქვათ, რომ შავკანიანთა პრესა იმ დროს საკმაოდ დამოუკიდებელი იყო.

მე ვმუშაობდი „იმპერიის ვარსკვლავის“ ოფისში და კოლეჯიდან გამორიცხვის შემდეგ, დავუბრუნდი გაზეთებისათვის წერას. იქ მე შევხვდი მალკოლმს იქსს. მან მითხრა, რომ შავკანიანთა ისტორია, რომელიც სკოლებში ისწავლებოდა, იყო „ბამბის საკერებლის ისტორია“. მალკოლმა და სამხრეთელმა სტუდენტებმა უფრო მეტი რამ იცოდნენ შავკანიანთა ისტორიის შესახებ, ვიდრე ჩვენ. ჩვენ გვეგონა, რომ შავკანიანთა ისტორია დაიწყო შავკანიანთა სამხრეთულ კოლეჯებში. როგორი იყო მაშინდელი ცხრილი? ეს იყო ცხრილი, აგებული იმაზე, რომ მხოლოდ თეთრკანიანი ხალხის ისტორია და კულტურა ღირს სასწავლად.

სანამ აქ მუშაობას დავიწყებდი, მახსოვს ბუკინისტებთან ვიყიდე ჯოელ როჯერსის „100 საოცარი ფაქტი ნეგროიდების შესახებ სრული მტკიცებულებით“ და “ ნეგროიდების მსოფლიო ისტორიის კომბინაცია“. ეს იყო ის პირველი წიგნები, რომლებიდანაც შემექმნა წარმოდგენა აფრიკულ-ამერიკულ ისტორიაზე. ეს წიგნები სკოლაში წავიღე, მაგრამ მასწავლებელმა წამართვა. სიტუაცია არ შეცვლილა არც ბუფალოს უნივერსიტეტში, რომელიც ფასიანი კერძო უნივერსიტეტი გახლდათ. არც აქ ისწავლებოდა შავკანიანი ამერიკელების ისტორია. ერთი საგანი გვქონდა- ლინგვისტიკა, რომლის პროფესორმაც ერთხელ შემოგვთავაზა, რომ გვესაუბრა აფრიკის ლინგვისტურ რუკაზე, თუმცა არავინ დავინტერესებულვართ.

მახსოვს ძალიან პოპულარული ისტორიის პროფესორი სელიგ ადლერი, რომელმაც ლექციაზე უარყო ის ფაქტი, რომ ბუფალო თამაშობდა ძირითად როლს მონობის საწინააღმდეგო მოძრაობაში. სანამ არ დავიწყე ბუფალოს ისტორიის გამოკვლევა ჩემი რომანისთვის „გაფრენა კანადაში“ (1976) , მანამდე ვერ ჩავწვდი ბუფალოს როლს შავკანიანთა ისტორიაში. აღნიშნული ისტორია არ შედიოდა არც ბუფალოს სკოლის ცხრილში, არც უმაღლესი სკოლისა თუ უნივერსიტეტის დონეზე. არა მხოლოდ შავკანიანთა ისტორია იყო ამოღებული ცხრილებიდან, არამედ თეთრკანიანი ეთნოსებისაც. მხოლოდ ებრაელი, ირლანდიელი და იტალიელი ინტელექტუალების საშუალებით გავეცანი სხვა დაკარგულ ისტორიებსა და კულტურებს. 60-იანი წლების ბოლოს კი დაკავშირება დავიწყე სხვა ეთნიკური წარმომავლობის მწერლებთან მეტი ინფორმაციის მისაღებად.

19 წლის ასაკში ვმუშაობდი ბიბლიოთეკაში, როდესაც გავეცანი ჯეიმს ბოლდუინის შრომებს. ამ შავკანიანი მწერლის წიგნის წაკითხვამ შთამაგონა ლიტერატურული მოღვაწეობის გზაზე დადგომა. 22 წლის ასაკში წავედი ნიუ იორკში, გამიმართლა. „უმბრას“ სახელოსნოს შევუერთდი. აქ წარმომიდგინეს ის შრომები, რომლებიც ამოღებული იყო სკოლიდან და სალექციო კურსებიდან. ასევე ნიუ იორკში წავაწყდი შავკანიანთა ნაციონალიზმის შესახებ არსებულ მასალებს.

შავკანიანთა შესახებ სწავლების დასაწყისი

შავკანიანი ამერიკელი მეცნიერი ნათან ჰარი მართალია, როდესაც ამბობს – შავკანიანთა ისტორიის შესწავლა დაიწყო აფროამერიკელთა სამხრეთულ კოლეჯებში. ნათან ჰარისა და „შავკანიანი პანტერების“ აგიტაციის შედეგად, დასავლეთშიც გამოჩნდა შავკანიანთა ლიტერატურის კურსები. როგორც მუსიკოს ეიკ ტერნერის მიერ მცირე ბიუჯეტით დაწყებული ექსპერიმენტი მივიდა „როკენროლის“ მულტიმილიარდიან ინდუსტრიამდე, 35 დოლარიანი ბიბლიოთეკის ბარათი გახდა დამწყები ფული ერთ-ერთი პირველი თანამედროვე შავკანიანთა სწავლების პროგრამების დაფუძნებისთვის კალიფორნიაში, მერიტის კოლეჯში. ბარათი ეკუთვნოდა ინჟინერ ბობი სილს, რომელიც მუშაობდა „ტყუპების“ პროექტზე.

სილის ბერკლის ბიბლიოთეკის ბარათის გამოყენებამ მას საშუალება მისცა შეეკრიბა მასალა, რომელიც შავკანიანი ამერიკელების შესახებ სწავლების კურსისთვის შექმნიდა საფუძველს. შეიქმნა „შავკანიანთა ისტორიის ფაქტების ჯგუფი“, რომელიც დანიშნული იყო იმისათვის, რათა სტუდენტებს შეექმნათ მოკლე შინაარსი აფრიკულ-ამერიკულ ისტორიაზე. სულ იყო 4 კურსი: 2 აფრიკულ სწავლებაზე და ორიც აფრიკულ-ამერიკულ სწავლებაზე. სილი და მისი ჯგუფი დაუპირისპირდა მერიტის კოლეჯის ადმინისტრაციას, რადგან მათმა წარმომადგენელმა დინ ოლსონმა უარყო სილის ჯგუფი, როგორც არასაჭირო შავკანიანი მებრძოლების ჯგუფი. მაგრამ როდესაც სილი გამოვიდა 200 სტუდენტთან ერთად და მათ დაემუქრა კამპუსის დახურვით, ოლსონმა და ადმინისტრაციამ მაშინვე შეცვალეს თავიანთი პოზიცია. აფრიკულ-ამერიკულ სწავლებაში პირველი კურსი მერიტის კოლეჯში დაიწყო 1965 წლის მიწურულს, და ისწავლებოდა თეთრკანიანი ამერიკელის, კარლისლის მიერ.

რეალურად, ბობი სილს, როგორც თავად ამბობს, შავკანიანი ამერიკელების შესახებ სწავლების დაწყება შთააგონა 1962 წლის 21 თებერვალს მალკოლმ იქსის გარდაცვალებამ. სილს მძაფრად ჩარჩა გონებაში მალკოლმის ნათქვამი ფრაზა შავკანიანთა ისტორიაზე, რომ ეს იყო „აბრეშუმის საკერებლისა და ვიოლინოს აკომპანიმენტის ფონზე კმაყოფილი მონების ფეხშიშველი ცეკვის ისტორია“.

ნათან ჰარის პასუხი ავტორის კითხვაზე, 2011 წლის 21 იანვარი

ავტორი, როგორც ზემოთ აღვნიშნე, დაინტერესდა, თუ საიდან იწყებოდა შავკანიანი ამერიკელების შესახებ სწავლება. ამის გამოსარკვევად მან მიმართა ნათან ჰარის და მისგან წერილობითი პასუხიც მიიღო. როგორც მიმოწერიდან ირკვევა, ჰარი საუბრობს იმის თაობაზე, რომ მერიტის კოლეჯის დამსახურება ნამდვილად არ იყო აღნიშნული კურსების დაწყება ამერიკაში. იგი წერს: „მახსოვს, რომ მერიტის კოლეჯს არასდროს ჰქონია შავკანიანთა შესახებ სწავლების დეპარტამენტი, მაგრამ აქ ეთნიკური სწავლების ცენტრმა ფუნქციონირება დაიწყო 1972 წელს. მე არ მჯერა, რომ მერიტის კოლეჯს აქვს ასეთი პროგრამა. მათ აქვთ პროგრამა, რომელსაც უწოდებენ აფრიკულ-ამერიკულ სწავლებას“. ჰარის თქმით, შავკანიანთა შესახებ სწავლებამ, როგორც მოძრაობამ და ერთეულმა, თავისი იმპულსი მიიღო სან ფრანცისკოს ოლქში. სან ფრანცისკო იყო ის ერთეული, სადაც შავკანიანთა შესახებ სწავლება გახდა მოძრაობა და მუხტი მისცა ერს. ნათან ჰარი იხსენებს, რომ მერიტის კოლეჯში, კონფერენციაზე კოლეჯის დირექტორი გამოვიდა იმ აზრის წინააღმდეგ, რომ კურსებს მხოლოდ შავკანიანები უნდა დასწრებოდნენ. ამას მოჰყვა 5 თვის განმავლობაში ყოველდღიურად „თეთრების“ აქციები და გაფიცვები. 557 ადამიანი დააკავეს სან ფრანცისკოში , რომელთა უმრავლესობასაც „თეთრები“ წარმოადგენდნენ.

სან ფრანცისკოში პირველად ჩასვლისას, აკადემიური სენატის შეხვედრაზე გაიგო ნათან ჰარიმ რომ აქ აპირებდნენ უმცირესობის სწავლების პროგრამების შემუშავებას. „არ მომეწონა ეს სიტყვა- უმცირესობა, რადგანაც იგი შავკანიანთა დაჩაგრულობას უსვამდა ხაზს იქ, სადაც უმრავლესობას თეთრკანიანები შეადგენდნენ. მაშინ დეკანმა შემოგვთავაზა უკეთესი სიტყვა , რომელიც გახლდათ „ეთნიკური სწავლება“- ამბობს ჰარი წერილში. აქ მთავრდება მიმოწერა, შემდეგ კი ავტორი, ისმაელ რიდი თავის მონათხრობს აგრძელებს.

„ბერკლში ცხოვრების დროს, ბერკლის ინგლისურის დეპარტამენტის პროფესორმა თომას პარკინსონმა მიმიწვია აფრიკულ-ამერიკული ლიტერატურის კურსის სასწავლებლად. შესაბამისად, პირველი კურსის სწავლება აფრიკულ-ამერიკულ ლიტერატურაში მე დავიწყე. შავკანიანთა შესახებ სწავლებამ სათავე დაუდო ეთნიკური სწავლების, ქალთა შესახებ სწავლების და სხვა კურსების შექმნას, რომლებიც ამოღებული იყო სასწავლო გრაფიკიდან. შავკანიანთა პროგრამამ, თეთრკანიანი ქალების ჩართულობა-მონაწილეობა გაზარდა 25 პროცენტით ბერკლის კამპუსში. ამასთანავე, როგორც აფრიკულ-ამერიკული სწავლების დეპარტამენტის პროფესორი ჩარლზ ჰენრი წერს, ბერკლის ადმინისტრაციული პერსონალის 63 პროცენტს შეადგენდნენ ქალები“.

ჩაის წვეულების ხანა

პირველ რიგში, სანამ ისმაელ რიდის გამოცდილებისა და შეხედულებების გადმოცემას გავაგრძელებ, მანამდე საჭიროდ მივიჩნევ „ჩაის წვეულების“ ტერმინით აღნიშნული მოძრაობის განმარტებას. ჩაის წვეულება- ეს არის კონსერვატიულად განწყობილი ამერიკელების საპროტესტო მოძრაობა, რომელიც თავის სახელს 1773 წლის ბოსტონის ჩაის წვეულებას დაესესხა, როდესაც ამერიკელი კოლონისტები ბოსტონის ყურეში შესულ ჩაით დატვირთულ სამ გემს თავს დაესხნენ და მთელი ჩაი ზღვაში გადაყარეს , რითაც პროტესტი გამოხატეს ბრიტანეთის პარლამენტის მიერ ამ პროდუქტზე დაწესებული მაღალი გადასახადის წინააღმდეგ. ჩაის წვეულების წევრთა უმრავლესობა რესპუბლიკური პარტიის მხარდამჭერი იყო. მოძრაობის აქტივისტებს მიაჩნდათ, რომ ფედერალური მთავრობის როლი შეზღუდული უნდა ყოფილიყო. ისინი აგრეთვე მძაფრად აკრიტიკებდნენ პრეზიდენტ ბარაკ ობამასა და კონგრესის წევრებს დემოკრატიული პარტიიდან. ამ მოძრაობამ პოლიტიკური გავლენა მოიპოვა პრეზიდენტ ობამას საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემის რეფორმის ინიციატივით გამოწვეული მწვავე დებატების დროს 2010 წელს.

ავტორი კი აგრძელებს, რომ ისტერიამ, რომელიც პირველად ამერიკის ისტორიაში შავკანიანი პრეზიდენტის არჩევას მოჰყვა, კარგად დაფინანსებული ჯგუფის „ჩაის წვეულების“ ამაღლება გამოიწვია, რომლის წევრებიც წარმოჩნდებოდნენ ყოველი ჰოლოკასტის უარმყოფელებისა და ნეონაცისტების სახით. მათთვის პრეზიდენტი (ბარაკ ჰუსეინ ობამა) იყო ჯადოქარი ექიმი, უცხოპლანეტელი, მუსლიმი და ისეთი პიროვნება, რომლის დაბადების სერტიფიკატი იყო ყალბი. 2010 წლის შუალედურმა არჩევნებმა გამოავლინა, რომ სხვათა შეხედულება ჩაის წვეულებაზე, როგორც გავრცელებულ აჯანყებაზე ვოლ სთრითის წინააღმდეგ, იყო სირცხვილი. მათი შიში მდგომარეობდა იმაში, რომ ქვეყანა მიექანება სოციალიზმისაკენ, მაგრამ ისინი თავიანთი უფლებების დათმობას არ აპირებდნენ. ავტორი გამოჰყოფს გავლენიანი საზოგადო ინტელექტუალის, ჯონ მიჩემის, როლს. ენდრიუ ჯექსონის ბიოგრაფიის – „ამერიკული ლომის“ ავტორი 2009 წელს დაჯილდოვდა პულიცერის პრემიით. ის წერდა ჯექსონზე, როგორც ერთ-ერთ გამორჩეულ მონათმფლობელსა და პრეზიდენტზე, რომელიც მხარს უჭერდა მონობის გაფართოებას ტეხასში.

ეთნიკური სწავლებიდან უკანდახევა წარუმატებელი ნაბიჯია ამერიკულ ინტელექტუალურ ცხოვრებაში. ტეხასში, არაბულის სწავლება აკრძალულია ისევე, როგორც ისლამის სწავლება, იმ რელიგიის, რომლის მიმდევართა რიცხვიც მილიარდია. ეთნიკურმა სწავლებამ მოიცვა ათასობით სტუდენტი სხვადასხვა გამოცდილებითა და წარმომავლობით. მათ საშუალება მიეცათ გასცნობოდნენ იმ კულტურასა და ინფორმაციას, რაც ადრეულ ეტაპებზე მათთვის არ იყო ხელმისაწვდომი.

დასკვნა

რაც არ უნდა იყოს, თეთრკანიანმა ამერიკელებმა უმრავლესობით არჩიეს შავკანიანი პრეზიდენტი ობამა. შესაბამისად, შეიძლება ვთქვათ, რომ მიუხედავად „ჩაის წვეულების“ წევრების მცდელობისა ხელი შეეშალათ ეთნიკური სწავლების გაგრძელებისთვის, ათეულობით წლების წინ კი იგივე მცდელობისა „თეთრი“ ამერიკელების მიერ საწინააღმდეგო აქციებით ან აქტივობებით, ფაქტია, რომ შავკანიანები თავიანთი ადგილის დამკვიდრებას მაინც ახერხებენ. დღესდღეობით, ამერიკაში მხოლოდ თეთრკანიანი ამერიკელების ისტორია არ ისწავლება, რადგან შავკანიანი ამერიკელებიც ამერიკელი ერის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენენ. ისინი თავისუფლად მონაწილეობენ ქვეყნის პოლიტიკურ თუ საზოგადო ცხოვრებაში და ამერიკა არის ის ქვეყანა, სადაც შავკანიანიც კი შეიძლება გახდეს პრეზიდენტი. ბუნებრივია, ნაშრომი ვერ გადმოსცემს ავტორის თითოეულ შეხედულებასა და გამოცდილებას აღნიშნულ თემაზე (ამისთვის მთელი წიგნის წაკითხვა მოგიწევთ) თუმცა, ერთგვარი მიმოხილვით ვეცადე, ყურადღება გამემახვილებინა ისეთ თემაზე, რომელიც უკავშირდება კონკრეტული ადამიანების, თავად შავკანიანი ამერიკელების, წარმატებულ მცდელობას შემოეტანათ ამერიკაში იმ კულტურის სწავლება, რომელიც ყოველთვის დაბლა მდგომად მიაჩნდა ელიტურ ამერიკულ საზოგადოებას.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეთორმეტე ნომერში, გვ. 56-63
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-12

ლიტერატურული ჯაზი ანუ ნარკოტიკებით გაბრუებული „გზაზე“

ირაკლი მაჭარაშვილი

ჯეკ კერუაკი იყო ინოვაციური სტილით მთხრობელი ამერიკელი მწერალი, რომელიც მეოცე საუკუნის მეორე ნახევარში საქმიანობდა. მისი ნოველა, „გზაზე“, შთააგონებს ადამიანებს, რომლებსაც ჯერ თავისი ადგილი არ უპოვნიათ, რომლებიც მოგზაურობენ, უფრო სწორად დაბოდიალობენ, მანქანიდან მანქანაში და ადგილიდან ადგილზე ინაცვლებენ. ეს მეოცნებენი უბრალოდ ცხოვრებაში დაკარგული ადამიანები არიან, რომლებსაც თავიანთი ამქვეყნიური ამოცანა ვერ უპოვნიათ, არ იციან რა უნდათ რომ გამოვიდნენ და როგორ გაითავისუფლონ თავი (კიდევ უფრო მარტივად რომ ვთქვათ, ქართველი პირველკურსელები არიან). ეს ნოველა არის მაგალითი იმისა, თუ როგორ ვიცხოვროთ ჩვენი ოცნებების დასაკმაყოფილებლად, არანაირი გამონაკლისებითა და არანაირი ბოდიშებით, არანაირი თავის მართლებებით. წიგნი სავსეა გამოცდილებებითა და თავგადასავლებით. მთავარი პერსონაჟი ყოველთვის გზაზეა და მუდამ მოგზაურობს. ნაწარმოები 1957 წელს გამოქვეყნდა და დიდი დისკუსია გამოიწვია. კერუაკმა ერთხელ თქვა: „ძალიან დამღალა და ყელში ამოვიდა ჩვეულებრივი, სტანდარტული ინგლისური ენა, რომელიც რკინის წესებშია მოქცეული, თითქოს მისი დარღვევა არ შეიძლებოდეს. არ მინდა რომ ჩემი ნაწარმოების კითხვისას წინადადების დამასრულებელი სიტყვები თქვენ გამოიცნოთ, არ მინდა ფორმატს მოვერგო, ასეთ წერას რა აზრი აქვს?“. კერუაკის მთავარი საყრდენი ბურჯი ამ ნოველისათვის იყო ე.წ „ახალი ხედვა“, რომლის კონცეფციებიც ბიტნიკების მოძრაობამ გააცნო საზოგადოებას 1950-იანებში. კერუაკის კრეატიულობა წერის მანერასა და შთაგონების წყაროებში ბიტ თაობის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი გახდა. კერუაკის ნოველა ახალი ამერიკული იდენტობის ძიების მცდელობაა, ახალი კულტურული ნორმების კვლევა ლაიტმოტივად გასდევს ნოველას.

კერუაკის ნაწარმოები „გზაზე“ სავსეა ინტრიგებით. ნოველის ინტრიგებით სავესე ხასიათს მისი შინაარსი არ განაპირობებს. ნაწარმოებს განსაკუთრებულ ნიშას მწერლის სტილი სძენს. სიმარტივე და ლოგიკურობა ძალიან მიმზიდველია, თუმცა სიგიჟე, ქაოტურობა და თავგადასავლიანობა იშვიათად აღაფრთოვანებს მკითხველთა მასებს. ჯაზის მუსიკოსების მსგავსად, კერუაკი იმპროვიზატორი იყო, წერდა იმას, რაც აზრად მოუვიდოდა. ფიქრობდა, რომ რევიზია და ნაწერის ხელახლა გადახედვა უსარგებლო საქმე იყო. თავისი წერის მანერას „სპონტანურ პროზას“ უწოდებდა. იგი სიტყვებს საგულდაგულოდ არ არჩევდა და თავს არ იზღუდავდა არაფერში. მიჰყვებოდა გულსა და გონებას.

მის წიგნს ბევრი საერთო აქვს ჯაზთან. გასაკვირი ნამდვილად არაა, რომ ავტორს ჯაზი უყვარდა და მისი შთაგონების წყაროც სწორედ აღნიშნული მუსიკალური მიმდინარეობა იყო. როგორც ჯაზის მუსიკოსები ღრმად ჩაისუნთქავენ ხოლმე ჰანგების გაჟღერებამდე, კერუაკიც ასევე ერთი ამოსუნთქვით წერდა და მკითხველის ასევე სწრაფად ეცნობოდა მის შემოქმედებას. თუ რამეს აურევდა, მხოლოდ იმიტომ რომ ფიქრების ნაკადი შეიცვლიდა დინების მიმართულებას.

კერუაკის სტილი იმდენად უნიკალური იყო რომ მან თვითონვე დაწერა სამეცნიერო ნაშრომი სახელად „სპონტანური პროზის რაობა“ (Essentials of Spontaneous Prose). კერუაკის პერსონაჟები ყოველთვის რეალური ადამიანების პროტოტიპები იყვნენ. ხოლო ნოველის სიუჟეტში ძირითადად მის და მის მეგობრებს თავს გადამხდარი ამბები ცოცხლდებოდა. „ჩემთვის გიჟი მხოლოდ ისაა, რომელსაც გიჟურად უნდა ცხოვრების გატარება, გიჟურად უყვარს საუბარი და ამავდროულად ცხოვრებას სერიოზულად უყურებს“ – ამბობდა იგი.
ნოველაში „გზაზე“ მხოლოდ კერუაკის ხასიათი და ამერიკული ღირებულებების გადასხვაფერების სურვილი კი არაა აღწერილი, არამედ ახალგაზრდის სურვილი გაიგოს, თუ რა არის საერთოდ ამერიკელის ღირებულებები. წიგნი დაფუძნებულია რედ მულტრის (ნილ კესადი რეალურ ცხოვრებაში) მოგზაურობაზე სალ ფარადაისთან (კერუაკი) ერთად ამერიკაში თავის საპოვნელად. კერუაკი რაღაც მხრივ ზედმეტსიტყვაობს კიდეც ყველაფერის აღწერისას, თუმცა იგი მართალი და თემატური რჩება თავისი წერის მანერის მიმართ. ცხოვრების დინება კერუაკს წინ უძღვის, ნაწარმოები ნარკოტიკული ნივთიერებების გავლენის ქვეშაა დაწერილი და ამავე მდგომარეობის დროს მოგზაურობას მოგვითხრობს. მთხრობელი, სალ ფარადაისის სტილს აღწერს, როგორც ცხოვრებას ალკოჰოლით, სილამაზით, ჯაზით, სექსით, ნარკოტიკებითა და მისტიციზმით. სულიერი ლიბერალიზაცია, გათავისუფლება კი ნაწარმოების მთავარი იდეაა. კერუაკის მცდელობამ, რომ შეექმნა წიგნი ამერიკულ რეალიზმზე დაყრდნობით, არაერთგვაროვანი შედეგები მოუტანა თავად მწერალს, ზოგს იგი სამუდამოდ შესძულდა და ზოგისთვის შთაგონების წყაროდ იქცა.

ფაქტი კი ფაქტად რჩება – მეოცე საუკუნის შუა წლები ამერიკისთვის კულტურის თავიდან აღორძინებისა და აყვავების ხანაა და ამ ყველაფერში კერუაკს უდიდესი წვლილი მიუძღვის. თუმცა, მისმა მეგობრებმაც ლიტერატურაში, მხატვრობაში, მუსიკასა და საზოგადოებაში (ჰიპები) დიდი გავლენა იქონიეს. კერუაკის ისტორია, რომანტიკული ინდივიდუალიზმის დაკმაყოფილების მცდელობის შესახებ, დასაბამი გახდა ბევრი ახალი იდეის. მას სურს დაივიწყოს მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი საზოგადოებრივი სიჩუმე და ბიძგი მისცეს ისეთ რევოლუციურ სვლებს, როგორიცაა მაგალითად სექსუალური რევოლუცია.
თავად ბიტნიკებს რაც შეეხება, ისინი თავისუფალი ადამიანები იყვნენ. თავად ფრაზა ბიტ თაობა (beat generation) კერუაკის მოგონილია. ის თავდაპირველად ღარიბს, მომაკვდავს და მოწყენილ ადამიანს ნიშნავდა, ასევე მეტსახელი იყო მათთვის ვისაც მიწისქვეშა გადასასვლელებში ეძინა. ხოლო ახალი განმარტებით ის „ახალი ხედვის“ მიმდევარი ადამიანის სინონიმი გახდა. იყვნენ მთვრალები, დრამებზე უკრავდნენ, ეწეოდნენ მარიხუანას, ატარებდნენ მოტკეცილ ან შავ ჯინსებს. მათ შემოიტანეს ბევრი თანამედროვე ამერიკული ჟარგონი, როგორიცაა: cool, dig, crazy. კერუაკმა კი მწერლობასთან ერთად ამ დიდი მოძრაობის ლიდერის პოზიციაც მოიპოვა.

კერუაკმა უარყო საშუალო კლასის ამერიკული ღირებულებები და საზოგადოების წამყვანი ღირებულებების მორჩილების ტენდენციას აუჯანყდა. 1950-იანების ახალგაზრდა თაობა ამერიკას ტრადიციონალისტურად და მკაცრად აღიქვამდა. ამიტომაც კერუაკის „გზაზე“ გახდა ნამდვილი ჰიტი და ახალგაზრდობისათვის ნომერ პირველი საკითხავი წიგნი. როგორც ჯეს რიტერმა თქვა ვონეგუტის სიტყვაში (Vonnegut Statement) „უდიდესი ფსიქოლოგიური მიგრაცია ამერიკაში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ არაჩვეულებრივადაა ასახული იმ ნოველებში, რომელიც ბიტნიკებმა შექმნეს 1950-იან წლებში, და ამის პიონერი ნამდვილად კერუაკი გახლდათ“.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეთორმეტე ნომერში, გვ. 52-55
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-12

კულტურული რევოლუციის შესახებ

თამარ კოშაძე

ამერიკის შეერთებულ შტატებში სამოციანმა წლებმა დიდი დასაბამი მისცა მთელ მსოფლიოში არსებულ კულტურულ რევოლუციას. თავდაპირველად კულტურულ რევოლუციას სათავეში ჩაუდგნენ ბიტნიკები და ჰიპები. მათ პროტესტი გამოთქვეს მთავრობის, საზოგადოების წესების და ნორმების  წინააღმდეგ, შექმნეს თავიანთი იდეოლოგია, აზროვნება და კულტურა. რა დამოკიდებულება ჰქონდა და აქვს საზოგადოებას მათ მიმართ, რა უარყოფითი და დადებითი მხარეები ჰქონდათ ამ ახალგაზრდებს?! სტატიაში შევეცდები  მრავამხრივი კუთხით გადმოვცე მათი ცხოვრება და დამსახურება.

ჰიპებმა ტრადიციული ღირებულებები ეჭქვეშ დააყენეს, მათთვის მიუღებელმა საკითხებმა გამოიწვია პროტესტი და დაბადა კულტურული როვოლუცია, რომელიც პატარა შტატების მასშტაბებს გასცდა.  ეს  ახალგაზრდები, პირველ რიგში, გათავისუფლდნენ საზოგადოებრივი, სამოქალაქო და სოციალური ჩარჩოებისგან. მათი რწმენით, ჩარჩოები თავისუფალ და მრავალფეროვან აზროვნებას უშლიდა ხელს. გათავისუფლების პროცესმა ხელი შეუწყო ახალი და საინტერესო იდეების დააბადებას.

საზოგადოების აზრი ჰიპების მოღვაწეობასთან დაკავშირებით განსხვავებულია, ნაწილი მიიჩნევს, რომ ისინი მეამბოხე, ზედაპირული, გართობის და ქაოსის მოყვარული ახალგზარდები იყვნენ, რომლებსაც მოქალაქეობრივი უფლებები და საფრთხეები არ ჰქონდათ გააზრებული და გაურბოდნენ ვალდებულებებს. ვფიქრობ, რომ ხალხის ეს კატეგორია, ვერ ან არ  აცნობიერებს გარემოებებს, რომელთა გათვალისწინებაც ამ ახალგაზრდებს მოუწიათ. ვიღაცებს ყურადღების მიღმა რჩებათ მათი ინტელექტუალური მონაცემებიც, რომელიც ვერ შეეგუა,  იმ შეთახნმებულ წესებს და ყალბ ჩარჩოებს, რაც ადამიანს ზედაპირულ რუტინულ არსებად აქცევდა. სუბკულტურა, რომელიც ჰიპებმა შექმნეს უდიდესი მნიშვნელობისაა,  ისინი იბრძოდნენ ადამიანთა ფუნდამეტური უფლებებისთვის, მოუწოდებდნენ, არა მხოლოდ ამერიკელებს, არამედ მთელს მსოფლიოს, ეცხოვრათ მშვიდობისთვის და უარი ეთქვათ ომზე. ჰიპების ცხოვრების სტილიც ბუნებასთან ახლოს იყო, რადგან მათ ფსიქოლოგიური დამოკიდებულება ადამიანისა და ბუნების ჰარმონიულ შერწყმას გულისხმობდა; მათი უმეტესობა არ ჭამდა ხორცს, იყვენენ ჰუმანურები და მშვიდები. სწორედ ამიტომ, მათი როლი დიდია მოქალაქეობრივი უფლებების რეგულაციაში.

ჰიპების დამსახურებაა ახალი ხელოვნებისა და მუსიკის (ბოჰემური კულტურა, პროტესტი ხელოვნების სახით, – ამის კარგი მაგალითია, 60-იან წლებშ ჩატარებული მუსიკალური ფესტივალი ,,ვუდსტოკი’’.) ჩამოყალიბება და განვითარება, რომელმაც მსოფლიო და ხალხთა ცნობიერება უკეთესობისკენ შეცვალა.  საზოგადოების გარკვეული ნაწილი ამბობს რომ, როდესაც ჯარისკაცები, რომლებიც  ვიეტნამის ომში ამერიკელთა სიცოცხლის გადასარჩენად იბრძოდნენ  არიან გმირები, ხოლო ჰიპები, რომლებიც ერთობოდნენ და არ უერთდებოდნენ მათ, წარმოადგენდნენ ახალგაზრდა ადამიანთა ჯგუფს, რომელთათვისაც მნიშვნელოვანი არ იყო სახელმწიფოებრივი ღირებულებები და მისწრაფებები.

ვეთანხმები იმ აზრს, რომ ომში სიცოცხლის დავგანწირვა დიდი გმირობაა, მაგრამ სიცოცხლის უფლებით სარგებლობა უმთავრესია. ადამიანის და კაცობრიობის განვითარებაში წვლილის შეტანა, კულტურის და აზროვნების შექმნა კი არანაკლები სიქველეა. ჰიპები  ქმნიდნენ ხელოვნებას, ის რის გარეშეც სიცოცხლე ისეთივე წარმოუდგენელია, როგორც სუნთქვა ჟანგბადის  გარეშე.

ამ ახალგაზრდათა უმეტესობა მდიდარი ოჯახებიდან იყვნენ. საზოგადაოებაში მათი წარმოშობაც უკმაყოფილებას იწვევს, რადგან მიიჩნევენ, რომ ამ უდარდელმა ცხოვრებამ და შრომასთან მიუჩვევლობამ, მათ გართობის ამ კუთხით გამოხატვისკენ უბიძგა.  ამ მოსაზრებაში იგრძნობა ზედაპირული დამოკიდებულება ჰიპების შესახებ, მათ ავიწყდებათ ის ფაქტი, რომ ისინი მხოლოდ გართობისკენ არ იყვნენ მიმართული. მათი სიმღერა, ცეკვა, მხატვრობა სხვადასხვა შინაარსის მატარებელი იყო. აღსანიშნავია უდიდესი მნიშვნელობის ფაქტი: მათ გააერთიანეს  აღმოსავლური  (ჩინური, ინდური, იაპონური, კორეული, სპარსული, ბაბილონური, ებრაული) კულტურა და ფილოსოფია, ასევე ისლამი, ამერიკულ კულტურაში.

აღმოსავლური რელიგიის, კულტურისა და ფილოსოფიის ინტერესი ხალხს უღრმავებდა ცოდნას და უფართოებდა  ცნობიერებას სხვადასხვა საკითხების შესახებ. ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ის, მათ შექმნეს უსაზღვროდ ფართო რელიგიური და კულტურული მრავალფეროვნება .

ჰიპები არასდროს უწოდებდნენ ამ სახელს თავის თავს, მათ სურდათ ეწოდებინათ : ,, ლამაზი ადამიანები’’ მუხედავად იმისა, რომ საზოგადოებისთვის ისინი ხშირად ჭუჭყიან ახალგაზრდებთან ასოცირდებოდნენ. ,,ვუდსტოკის’’   (მუსიკალური ფესტივალი, რომელიც  დიდი კულტურულო ეპოქის საფუძველია) ერთერთმა ახალგაზრდა მონაწილემ ინტერვიუში, თავის უსუფთაო ჩაცმულობაზე და გრძელ თმებზე ასეთი რამ თქვა: ,,ჩემი გრძელი თმები არ მიუთითებს იმას, რომ ვარ ან არ ვარ ჰომოსექსუალი, ეს გამოხატავს  ჩემს მზადყოფნას  დავიცვა ჩემი ადამიანად ყოფნის უფლებები, რომელიც გულისხმობს ჩემს უვნებლობასა და უწყინარობას  ნებისმიერი ადამიანისთვის. ასევე გამოხატავს პროტესტს და უარყოფას იმ სიკვდილის მანქანაში მონაწილეობის მისაღებად , რომელსაც მთავრობა ჰქვია.’’

,,ყვავილების ძალაუფლება’’ იყო ჰიპების დევიზი, მათთვის ყვავილი მნიშნელოვან სიმბოლოს წარმოადგენდა და ამიტომ ბევრ დემოსტრაციაშიც იყენებდნენ მას. ისინი ეწინააღმდეგებოდნენ რასობრივ, რელიგიურ კულტურულ, ეთნიკურ სხვაობას და სურდათ საერთო კომუნური წყობილება, რაც გულისხმობდა კოლექტიური თვითშეგნების ამაღლებას და ეფუძნებოდა თანასწორობის პრინციპს.   მათმა დამოკიდებულებამ, რომ აღმოეჩნათ ყველა სფეროში რაიმე ახალი, მოიტანა კულტურული რევოლუცია. კულტურულმა რევოლუციამ უამრავი მიმართულებით პროგრესს შეუწყო ხელი.

სტატია გამოქვეყნდა ჟურნალ “Civicus”-ის მეთორმეტე ნომერში, გვ. 44-51
ნომრის სრულად ნახვა შესაძლებელია შემდეგ ბმულზე: http://cela.ge/ge/page/civicus-12